Mannen met een laag testosterongehalte lopen meer kans op boezemfibrilleren, een veelvoorkomende hartritmestoornis. Maar bij mannen met een hoog gehalte is dat risico eveneens hoger. Dat besloten Amerikaanse onderzoekers na een literatuurstudie.
Testosterontherapie wordt steeds populairder, ook in Nederland en België. Vooral mannen van middelbare of latere leeftijd met klachten van vermoeidheid, een laag libido of een afnemende spiermassa krijgen het hormoon in toenemende mate voorgeschreven.
Dat terwijl er over de gevolgen voor het hart nog altijd geen eensgezindheid bestaat. Sommige studies wijzen op een verhoogd risico, andere niet. Onderzoekers van het Veterans Affairs Medical Center in Kansas City hebben daarom besloten om de huidige literatuur naast elkaar te leggen.
Waarom uitgerekend boezemfibrilleren
Bij boezemfibrilleren raakt het ritme van de bovenste hartkamers ontregeld. Het hart klopt dan onregelmatig en vaak te snel.
Bloed kan zich daardoor ophopen in het hart en stolsels vormen, met een verhoogd risico op een beroerte tot gevolg. Patiënten krijgen daarom vaak levenslang bloedverdunners.
Het risico stijgt aan beide uiteinden
De onderzoekers hebben uit hun literatuurstudie geconcludeerd dat er aan beide uiteinden van de testosteronschaal een hoger risico is op boezemfibrilleren. In het midden is het risico het laagst. Zet je dat uit in een grafiek, dan krijg je een U-vorm.
Dat patroon blijkt met twee verschillende methoden naar voren te komen. Grote bevolkingsstudies tonen het verband in de cijfers. Sinds 2025 wijst ook laboratoriumwerk in dezelfde richting: te weinig en te veel testosteron verstoren hartcellen, maar elk via een ander mechanisme.
Als hoog en laag via verschillende routes schade aanrichten, dan is meer testosteron niet automatisch beter en minder ook niet. Dan bestaat er zoiets als een gulden middenweg.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Mikken op het midden
Concreet adviseren de onderzoekers om bij vervangingstherapie te richten op het midden van het normale bereik. Ze noemen een totaal testosterongehalte van ongeveer 350 tot 550 nanogram per deciliter, wat neerkomt op grofweg 12 tot 19 nanomol per liter, als streefzone.
Daarnaast bevelen ze preparaten aan die het hormoon gelijkmatig afgeven, in plaats van kortwerkende vormen die pieken en dalen veroorzaken. Zeker bij mannen die al een verhoogd risico op hartritmestoornissen hebben, kan dat helpen.
Totaalwaarde kan vertekend beeld geven
Testosteron beweegt niet vrij door het bloed; het hangt grotendeels vast aan een transporteiwit met de naam SHBG. Alleen het losse deel is werkzaam. Is de hoeveelheid van dat eiwit abnormaal, dan geeft de totaalwaarde een vertekend beeld en moet je het vrije deel berekenen.
Verder wijst het team op de hematocriet. Dat is het aandeel rode bloedcellen in het bloed. Testosteron zorgt ervoor dat dat omhoog gaat, waardoor het bloed dikker wordt. Volgens de auteurs is dat de belangrijkste factor die de dosering afremt.
En voordat iemand aan de therapie begint, hoort er een inventaris te gebeuren. Alcoholgebruik, hoge bloeddruk, overgewicht en slaapapneu verhogen elk afzonderlijk al de kans op boezemfibrilleren. Tijdens de behandeling raden de onderzoekers aan om bloeddruk, hartritme, hematocriet en de werking van lever en nieren op te volgen.
Wat dit onderzoek niet aantoont
Dit is een narratieve review: een beredeneerde samenvatting van bestaande studies. Het is geen statistische herberekening waarbij alle data in één model worden gegooid.
Dat verschil is verre van triviaal. Bij een narratieve review wikken en wegen de auteurs zelf welk onderzoek hoe zwaar doorweegt. De conclusies zijn dus hun eigen interpretatie en dat erkennen ze ook.
Daar komt bij dat de onderliggende literatuur zichzelf soms tegenspreekt. De U-vorm is de lezing die de onderzoekers het meest overtuigend vinden. Het is zeker geen uitkomst waar iedereen het over eens is.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook De testosteronmythe: mannen nemen helemaal niet meer risico door dit hormoon en ‘Veilige doping’ bij de Enhanced Games, kan dat überhaupt?. Of lees dit artikel: Creatine (dat witte poeder in de sportschool) is mogelijk ook nuttig voor iets heel anders.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
