Onderzoekers hebben voor het eerst hard bewijs gevonden dat de voorouder van de zoogdieren geen eieren legde, maar levende jongen baarde. Het gaat om Chiniquodon theotonicus, een dier dat zo’n 236 miljoen jaar geleden rondliep.
Chiniquodon theotonicus was zelf geen zoogdier. Het behoorde tot de cynodonten, de voorouders van de eerste echte zoogdieren. Tot nu toe was niet bekend of cynodonten levende jongen baarden of eieren legden. In een studie in vakblad Frontiers in Mammal Science beschrijven onderzoekers waarom dat laatste scenario onwaarschijnlijk is.
Een lijn die bij de geboorte ontstaat
Botten groeien in laagjes. Veel van die laagjes volgen de seizoenen, een beetje zoals de jaarringen in een boomstam. De onderzoekers vonden echter een microscopisch kleine lijn in een fossiel bot van Chiniquodon theotonicus die daar niet bij hoort. Het gaat om een zogenoemde neonatale lijn. Die ontstaat wanneer de groei plots versnelt. Bij levende dieren gebeurt dat precies op één moment, namelijk vlak na de geboorte.
“Omdat die lijn laat zien hoe dik het bot was op het moment van de geboorte, konden we voor het eerst schatten hoe zwaar Chiniquodon theotonicus toen was”, vertelt hoofdauteur Leandro Gaetano aan Scientias.nl. Dat is relevant: het dier woog bij zijn geboorte zo’n 1,7 kilogram. Bij zijn dood was dat 12 kilogram. Het geboortegewicht bedroeg dus zo’n 14 procent van het gewicht dat het volwassen dier zou bereiken.
Reptielen en vogels krijgen veel kleinere jongen
Dat percentage legden de onderzoekers naast de gegevens van duizenden soorten die vandaag de dag leven. Het gaat telkens om dieren in dezelfde gewichtsklasse als Chiniquodon theotonicus. Reptielen in deze groep, zo blijkt, hebben bij hun geboorte zo’n 0,1 tot 0,6 procent van het gewicht van een volwassen dier. Bij vogels ligt de verhouding tussen 1,3 en 4,5 procent. Zoogdieren in deze categorie zitten daar ver boven, tot bijna 19 procent.
Met 14 procent hoorde het fossiel dus onmiskenbaar bij de zoogdieren en niet zomaar. Het hoorde meer bepaald bij de placentale zoogdieren. Dat is de groep waarvan de jongen in de baarmoeder groeien en daar via een moederkoek gevoed worden. “Alleen placentale zoogdieren brengen relatief grote jongen ter wereld”, zegt Gaetano. “Jongen van reptielen en vogels zijn bij het uitkomen juist heel klein.”
Waarom levend baren loonde
De cynodonten leefden in een onherbergzame wereld. Het Trias volgde op de zwaarste massa-uitsterving uit de geschiedenis van het leven. Ecosystemen in deze periode waren nog aan het herstellen. De concurrentie om voedsel was hevig en de roofdieren waren talrijk. Bovendien waren alle continenten samengeklonterd in één supercontinent, Pangea. Het klimaat was er zeer droog en de seizoenen waren wispelturig.
In die omstandigheden is het logisch om geen eieren te leggen, zo legt Gaetano uit. “Embryo’s van levendbarende soorten zijn beschermd tegen uitdroging en de moeder houdt hun temperatuur stabieler dan wanneer de eieren in een nest liggen. Ze binnenin dragen beschermt ze ook tegen roofdieren die anders de eieren zouden opeten.”
De natuur vindt levend baren dan ook continu opnieuw uit. Het is al meer dan 150 keer onafhankelijk van elkaar ontstaan bij gewervelde dieren. “Levend baren is een buitengewoon voorbeeld van convergente evolutie”, zegt Gaetano. Daarmee bedoelt hij: dezelfde oplossing die op verschillende plekken in de stamboom opduikt, los van de rest.
Snorharen, haren en melk
De vondst staat niet op zichzelf. Uit eerder onderzoek blijkt dat typische zoogdierkenmerken zoals melkgift, snorharen en een vacht ook al aanwezig waren bij cynodonten die nauw verwant zijn aan Chiniquodon theotonicus, die eveneens in het Trias leefden.
Het is daardoor goed mogelijk dat ook andere eigenschappen veel ouder zijn dan gedacht, zoals het aanhouden van een constante lichaamstemperatuur en de evolutie van een groot brein.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
