De grote dag is aangebroken. De zonsverduistering is vanavond. Als je geen eclipsbril hebt, kijk dan vooral niet direct. Ontdek hoe je veilig kunt kijken en volg het spektakel online, live vanuit Spanje met ESA.
Vanavond is het zover. De grootste zonsverduistering in decennia trekt over Europa, en in Nederland en België zal tegen 20.11 uur zo’n 90 procent van de zonneschijf bedekt zijn. Maar voordat je naar buiten rent: veiligheid staat voorop. Dit artikel vertelt je hoe je het hemelspektakel op een verantwoorde manier kunt meemaken, óók als je geen eclipsbril hebt.
Leestip: Grootste zonsverduistering in decennia: bijna 90 procent van de zon verdwijnt op 12 augustus
Kijk nooit zonder bescherming naar de zon
We kunnen het niet vaak genoeg benadrukken: kijk nooit met het blote oog naar de zon, zelfs niet als die voor 90 procent is verduisterd. De onzichtbare ultraviolet- en infraroodstraling kunnen je netvlies onherstelbaar beschadigen, vaak zonder dat je het direct voelt. Een gewone zonnebril, een lasbril, een cd of een fotonegatief bieden geen veilige bescherming. Alleen een gecertificeerde eclipsbril die voldoet aan de internationale norm ISO 12312-2 is veilig. Die brillen zijn inmiddels overal uitverkocht, dus wie er geen heeft, moet naar alternatieven zoeken. Afgelopen dagen verschenen er bovendien berichten dat brillen in het assortiment mogelijk toch niet goed waren. Controleer je eclipsbril of deze wel echt voldoet:
Indirect kijken met een verrekijker of een geknutseld gaatje
Gelukkig zijn er veilige manieren om de eclips toch te ervaren, zonder dat je ogen risico lopen. ‘Camera obscura’; indirecte projectie van de zon op een ondergrond, maakt alle verschil hierin. Een telescoop of verrekijker kan je zeer op weg helpen gedetailleerde, uitvergrote beelden te projecteren op een ondergrond, zoals hieronder te zien:
Andere eenvoudige en leuke methoden van indirect kijken door projectie is met een kijkdoos, of zelfs simpeler; slechts een gaatje. Prik daartoe een klein, rond gaatje in een stevig stuk karton of papier. Houd het papier tegen de zon en laat het licht door het gaatje op een witte ondergrond vallen, zoals op een ander vel papier of de grond. Je ziet dan een geprojecteerd beeld van de zon, waar je veilig de ‘hap’ die de maan eruit neemt, kunt herkennen.
Hetzelfde effect werkt ook met een vergiet. Houd het vergiet boven een wit vel papier en de ronde gaatjes projecteren allemaal een miniatuurbeeld van de verduisterde zon. Het is een prachtig en veilig schouwspel om met kinderen te delen.
Maar heb je iets meer tijd en houd je van knutselen? Maak een iets betere pinhole camera obscura van een doos en een stukje alumiumfolie! Hoewel het geenszins hogere raketwetenschap is, vertellen ESA’s Cooperation through Education in Science and Astronomy Research (CESAR) dan wel NASA’s Jet Propulsion Laboratory (JPL) je op hun websites graag hoe je jouw knutseldoos kunt maken, of kijk deze korte instructievideo:
Nederland en België
De gedeeltelijke verduistering, vanuit Nederland en België goed te aanschouwen, begint, afhankelijk van je exacte locatie tussen 19.15 uur (Noord Nederland) en 19:20 uur (Zuid België). Rond 20.11 uur bereikt het spektakel zijn hoogtepunt, wanneer de Maan ongeveer 88 tot nabij 90 procent van de Zon bedekt. De Zon staat dan laag aan de west-noord-westelijke horizon en zal om 21.10 uur ondergaan, enkele minuten nadat de eclips iets na 21.00 uur eindigt. Zie onderstaande tabel vanaf hemel.waarnemen.com voor een indicatie vanuit jouw locatie, of kijk eventueel via zonsverduisteringscalculator om je exacter op weg te helpen. Apps zoals Sky Tonight, Solar Eclipse Navigation, Star Walk2 of Mobile Observatory doen dat mogelijk als allerbeste, gepersonaliseerd aan jouw locatie.
| Plaats | Begin | Maximum | Einde | ||||
| tijd | hoogte | tijd | hoogte | bedekking | tijd | hoogte | |
| Den Helder | 19:15:05 | 16.4° | 20:10:01 | 8.3° | 88.0% | 21:02:12 | 1.2° |
| Groningen | 19:14:40 | 15.4° | 20:09:11 | 7.5° | 87.0% | 21:01:04 | 0.5° |
| Utrecht | 19:16:38 | 15.9° | 20:11:23 | 7.7° | 88.3% | 21:03:23 | 0.5° |
| Middelburg | 19:17:38 | 16.7° | 20:12:41 | 8.3° | 89.4% | 21:04:54 | 0.9° |
| Maastricht | 19:18:49 | 15.2° | 20:13:18 | 6.8° | 88.9% | 21:05:00 | -0.4° |
| Brugge | 19:18:07 | 16.8° | 20:13:14 | 8.3° | 89.8% | 21:05:30 | 0.9° |
| Antwerpen | 19:18:09 | 16.1° | 20:13:00 | 7.7° | 89.3% | 21:05:00 | 0.4° |
| Brussel | 19:18:48 | 16.0° | 20:13:37 | 7.5° | 89.5% | 21:05:35 | 0.2° |
| Luik | 19:19:12 | 15.2° | 20:13:41 | 6.7° | 89.1% | 21:05:23 | -0.4° |
| Bastenaken | 19:20:17 | 14.8° | 20:14:40 | 6.3° | 89.5% | 21:06:15 | -0.9° |
Let op het Purkinje-effect
Natuurlijk is de zonsverduistering meer dan alleen een visueel spektakel. Je kunt ook letten op de bijzondere effecten om je heen. Wetenschapsjournalist Diederik Jekel legt in onderstaande short uit dat je tijdens de eclips het Purkinje-effect kunt checken. Dit merkwaardige fenomeen treedt op bij schemerlicht, wanneer de gevoeligheid van je oog verschuift van kleurgevoelige kegeltjes naar lichtgevoelige staafjes. Hierdoor verandert de waarneming van kleuren: rode objecten lijken donkerder of zelfs zwart, terwijl blauwe of groene objecten juist relatief helderder lijken. Het is een perfecte gelegenheid om dit effect zelf eens met iemand anders te ervaren:
Leestips: Bomen die een zonsverduistering voelen aankomen? Wetenschappers halen veelbesproken studie onderuit en Zonsverduistering laat vogels spontaan zingen alsof het ochtend is of Waarom het observeren van een zonsverduistering mensen dichter bij de wetenschap brengt
Volg het live vanuit Spanje met ESA
En wat als het weer niet meewerkt, je geen geschikte kijkplek hebt of je het spektakel gewoon op een bijzondere manier wilt meemaken? Dan is er uitstekend nieuws: de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA zendt de zonsverduistering live uit vanuit Spanje. De livestream begint om 19.30 uur op het YouTube-kanaal van ESA en is te volgen tot ongeveer 20.45 uur. De presentatrice ervan is ruimtewetenschapper Dr. Maggie Aderin, die samen met andere wetenschappers van ESA live commentaar geeft en uitleg biedt bij de spectaculaire beelden. Het hoogtepunt van de uitzending is rond 20.31 uur, wanneer de Javalambre-sterrenwacht in Teruel, Spanje, gedurende 1 minuut en 21 seconden in totale duisternis wordt gehuld.
Je kunt via de livestream ook vragen stellen via de chat of hashtag #AskESA. Kijk de stream hieronder, via Youtube zelf, of in de splitscreen van ESA die je alles over de zon in realtime toont inclusief de stream.
De Perseïden sluiten de avond af
Wie na de eclips nog niet genoeg heeft van de sterrenhemel, kan de avond op een spectaculaire manier afsluiten. In de nacht van 12 op 13 augustus bereiken de Perseïden-meteoren hun jaarlijkse hoogtepunt. De nieuwe maan zorgt voor een pikdonkere hemel, waardoor er tot wel 58 vallende sterren per uur zichtbaar kunnen zijn. De piek van deze meteorenregen wordt rond 3.30 uur in de nacht verwacht. Je kunt dus genieten van een bijzondere dubbele hemelshow: eerst de zon die plaatsmaakt voor de maan, en later de nacht die wordt verlicht door vallende sterren.
Leestip: Perseïden regeren de nacht van 12 op 13 augustus: tot 58 vallende sterren per uur bij donkere hemel
We duimen uiteraard dat de wolken vanavond gunstig uitpakken en het zicht niet belemmeren. Wat jouw ervaring van deze bijzondere avond en nachten ook wordt: Scientias wenst jou en je naasten een spectaculair kijkplezier toe!
https://www.youtube.com/shorts/oYfykQGNffY
.jpg){kind=link}
