NASA’s Parker Solar Probe brak records door de zon te fotograferen vanaf slechts 6,11 miljoen km. – zeven keer dichter dan ooit eerder bereikt werd. Samen met ESA’s zonnepool-beelden van Solar Orbiter ontrafelen we nu de geheimen van de zonnewind en ruimteweer…
De zon, onze levensbron, blijft één van de grootste raadsels van het zonnestelsel. Waarom is de buitenste atmosfeer (corona) 1 miljoen graden Celsius terwijl het oppervlak “slechts” 5.500 °C aantikt? Hoe versnelt de zonnewind naar 1 miljoen km/uur? Dankzij NASA’s Parker Solar Probe en ESA’s Solar Orbiter krijgen we nu antwoorden. Parker waagde zich in december 2024 tot op 3,8 miljoen mijl (6,11 miljoen km) bij de zon – dicht genoeg om door de corona te scheren. Solar Orbiter bezoekt intussen als eerste de poolgebieden.
Parker’s Helse Tocht: Door de Corona bij 430.000 km/uur
Op 24 december 2024 bereikte Parker Solar Probe zijn dichtste punt bij de zon. Beschermd door een koolstofschild van 11,4 cm. dat temperaturen tot 1.377 °C weerstaat, schoot hij met 700.000 km/uur door de corona. Zijn camera, WISPR genaamd, legde beelden vast die wetenschappers “adembenemend” noemen: botsende plasmawolken (CME’s) en de heliosferische stroomlaag – de magnetische scheidslijn tussen noord- en zuidpool. “In deze beelden zien we CME’s over elkaar heen buitelen,” aldus Angelos Vourlidas (Johns Hopkins University), met de zeer recente publicatie van deze beelden. “Hun botsingen versnellen deeltjes tot bijna lichtsnelheid, een gevaar voor astronauten en satellieten.”
Deze video, gemaakt met de beelden van Parker Solar’s WISPR instrument tijdens diens recordbrekend lage passage om de zon op 25 december 2024, toont hoe zonnewind wegsnelt van de zon’s buitenste atmosfeer; de corona. Video: NASA/Johns Hopkins APL/Naval Research Lab
De bevestiging dat er twee soorten trage zonnewind bestaan, was een andere primeur. De ene variant ontstaat bij zonnevlammen (gasmantels boven actieve zones), de andere bij zonnevlekken (koude, magnetische openingen). Dit verklaart waarom ruimteweer zo onvoorspelbaar is.
Solar Orbiter: Chaos op de Zuidpool
Terwijl Parker de corona doorkruiste, keek ESA’s Solar Orbiter naar een ander mysterie: de zonnepolen. In maart 2025 stond de sonde 17° onder de ecliptische evenaar, ook wel ecliptica genoemd, en onthulde de zuidpool zoals nooit tevoren. De instrumenten PHI, EUI en SPICE toonden een chaotisch magnetisch slagveld. Zo onthulde PHI dat noord- en zuidpolen door elkaar in één poolgebied kunnen lopen; een teken van zonnemaximum. En SPICE mat voor het eerst gasstromen van 10.000°C in de overgangslaag naar de corona.
“We wisten niet wat te verwachten – de polen zijn letterlijk terra incognita,” zegt Sami Solanki (Max Planck Instituut). “Deze chaos helpt verklaren waarom de magnetische poolshift elke 11 jaar misloopt.” Eerder liet ESA al zien hoe de poolregio wervelstormen herbergt, vergelijkbaar met die op Saturnus. Wij schreven er een maand terug over, ons artikel ‘Nooit eerder gezien: ruimtesonde toont zuidpool van de zon (en het is er een chaos!)‘ vind je hier terug.
Complementaire missies, revolutionaire inzichten
Parker en Solar Orbiter vullen elkaar perfect aan:
| Missie | Sterkte | Recent Hoogtepunt |
|---|---|---|
| Parker | Metingen in de zonnewind | Beelden van CME-botsingen in corona |
| Solar Orbiter | Poolmagnetisme & globale context | Eerste Doppler-metingen van gasstromen |
Parker’s close-ups van zonnewind-“switchbacks” (Z-vormige magnetische knopen) koppelen bijvoorbeeld direct aan de supergranulatiecellen op het zonoppervlak. Solar Orbiter ziet hoe diezelfde deeltjes de polen beïnvloeden.
De twee sondes maken handig gebruik van Venus om middels zwaartekrachtslingers steeds beter op hun onderzoekslocaties en periheliums (laagste baanpunt rond de zon) te geraken:
Toekomst: Kunstmatige Eclipsen en Diepere Duik
Ter voorbereiding op nog scherpere waarnemingen lanceerde ESA in 2024 de Proba-3 – twee satellieten die een kunstmatige eclips creëren. De ene blokkeert het zonlicht met een 1,4 meter schijf, zodat de andere de corona kan fotograferen. Vorige maand werd deze sonde succesvol getest, lees ons artikel erover terug door hier te klikken.
Parker’s volgende perihelium is op 15 september 2025, waarbij hij opnieuw door de corona duikt. Solar Orbiter klimt intussen naar 33° boven de evenaar (te arriveren in 2029) voor nóg scherpere poolbeelden…
Slot
De combinatie van Parker’s corona-avontuur en Solar Orbiter’s poolverkenning markeert een keerpunt in zonnefysica. Voor het eerst koppelen we zonne-uitbarstingen aan ruimteweer op aarde – van poollicht tot stroomuitval. Met de komende zonnemaximum (2024–2026) verwachten we nog meer baanbrekende inzichten. “Dit is pas het begin,” zegt Daniel Müller (ESA). “We schrijven het handboek over de zon compleet om.”
