Kreeg je roze jurkjes aan of juist autootjes voor je verjaardag? Zeker vroeger, maar nu nog steeds word je heel vanzelfsprekend tot jongen of meisje ‘gemaakt’. Voor veel kinderen past dat prima, maar voor sommigen niet. En dat kan blijvende gevolgen hebben.
Ook als volwassene voelen veel mensen nog de druk om in de ogen van anderen mannelijk of vrouwelijk genoeg te zijn. Dit kan grote persoonlijke en maatschappelijke gevolgen hebben. Als mannen het gevoel hebben dat hun mannelijkheid ter discussie staat, kunnen ze gaan overcompenseren door zich bijvoorbeeld agressief te gedragen. Als vrouwen zich niet stereotiep vrouwelijk gedragen, krijgen ze vaak te maken met negatieve reacties en worden ze angstig.
En dus passen veel mensen zich aan. Maar kinderen, zou je denken, reageren veel primairder, worden minder gehinderd door sociale normen. Dus vroegen onderzoekers zich af welke mechanismen ervoor zorgen dat kinderen zich toch aan gendernormen willen conformeren en wanneer dit begint. Ze ontdekten dat kinderen zich gedwongen voelen om in hun genderrol te kruipen zodra zij het gevoel hebben dat hun status als ‘normaal of typisch lid van hun gender’ bedreigd wordt. Met andere woorden: als ze doorkrijgen dat anderen hen niet genoeg meisje of jongen vinden, beginnen ze zich aan te passen.
Meisjes- en jongensvragen
De onderzoekers vroegen 147 kinderen van 5 tot 10 jaar in New York City om een meisjes- en een jongensvragenspel te spelen. Elk spel bestond uit moeilijke vragen over onderwerpen die met een bepaalde gender worden geassocieerd, zoals ‘welke van deze bloemen is een klaproos?’ (meisjesvragenspel) en ‘welk voetbalteam was kampioen in 2016?’ (jongensvragenspel).
Ze wezen de kinderen daarna willekeurig toe aan feedback die hen erop wees dat hun prestatie gender-typisch of juist gender-atypisch was, waarbij dat laatste diende als een bedreiging voor hun genderconformiteit. Zo kreeg een jongen te horen dat hij het meisjesvragenspel uitstekend had gedaan, maar het jongensvragenspel slecht had gemaakt.
Vervolgens onderzochten ze hoe de kinderen op deze feedback reageerden. Zou de jongen zijn prestaties in het meisjesvragenspel openlijk delen of juist verbergen? Zou hij trots een ‘winnaar meisjesvragenspel-sticker’ dragen of liever van sticker wisselen? Zou hij zich zorgen maken over wat zijn leeftijdsgenoten ervan denken?
Bedreiging van genderconformiteit
Er waren drie duidelijke manieren waarop kinderen reageerden op bedreigingen van hun genderconformiteit. Ten eerste maakten meisjes en jongens van alle leeftijden zich zorgen dat ze niet binnen hun gendergroep pasten. Ze verwachtten meer afwijzing van leeftijdsgenoten en hadden een lager zelfbeeld. Ten tweede probeerden bepaalde kinderen actief te laten zien dat ze wel degelijk in hun gendergroep hoorden. Jongere meisjes gingen zich vrouwelijker gedragen en oudere jongens benadrukten hun mannelijkheid. Zo vertelden oudere jongens bijvoorbeeld dat ze actiefiguren leuker vonden dan poppen of dat ze liever het jongensvragenspel opnieuw wilden doen dan het meisjesvragenspel.
Dit sluit aan bij eerder onderzoek dat laat zien dat veel jonge meisjes opgaan in een prinsessencultuur en sterk gemotiveerd zijn om hun vrouwelijkheid te bewijzen, al neemt dit met de leeftijd af. Oudere jongens leren daarentegen steeds meer dat mannelijkheid moeilijk te verwerven is en actief moet worden bewezen. Ten derde vermeden jongens van alle leeftijden het om atypisch te lijken binnen hun gendergroep en namen zij actief afstand van alles wat als vrouwelijk wordt gezien. Meisjes hadden dat veel minder. Die distantieerden zich niet bewust van alles wat als mannelijk wordt beschouwd.
Deze reactie weerspiegelt een culturele dubbele standaard in de Verenigde Staten: meisjes worden vaak aangemoedigd om sportief, assertief of zelfs jongensachtig te zijn, terwijl er voor jongens geen sociaal aanvaard equivalent bestaat in de andere richting. Er is geen onschuldige mannelijke variant van de tomboy.
Zaadje al jong geplant
Het onderzoek laat zien dat het zaadje van gendercomformiteit al jong wordt geplant. Jongens van slechts 5 jaar oud herkennen al dat vrouwelijkheid iets is om te vermijden. Rond 7-jarige leeftijd lijken ze te begrijpen dat mannelijkheid iets is dat actief moet worden bewezen en verdedigd, een denkwijze die zich op volwassen leeftijd kan uiten in agressie, seksueel geweld en weerstand tegen het zoeken van hulp.
Voor meisjes ligt dat anders. Op jonge leeftijd willen ze graag stereotiep meisjesachtig zijn, maar dit kan afnemen met de leeftijd. Dit kan komen doordat meisjes soms wel worden aangemoedigd om prestaties na te streven in traditioneel mannelijke domeinen, zoals sport. Of ze realiseren zich dat mannelijkheid bij jongens succes oplevert en proberen zich daarom mannelijker te gedragen.
Het is echter heel goed mogelijk dat meisjes in een andere context meer onder druk staan om vrouwelijkheid te tonen op manieren die in het onderzoek niet aan de orde kwamen, benadrukken de onderzoekers. Het is namelijk niet duidelijk waarom de reacties van meisjes op de bedreiging van genderconformiteit met de leeftijd lijken af te nemen, aangezien volwassen vrouwen wel door deze bedreigingen worden beïnvloed.
Wat in ieder geval helder is, is dat kinderen gendernormen niet alleen observeren, ze internaliseren ze, verdedigen ze actief en beginnen daar eerder mee dan men vaak denkt.
