We kennen nikkel uit batterijen, sieraden en zelfs uit voeding. Maar nu duikt het metaal op in een veel bijzonderdere context: op Mars. NASA’s Perseverance-rover vond nikkelrijke stenen die opvallende gelijkenissen vertonen met gesteenten die op aarde door kleine levende organismen worden gevormd.
De rover trof de meer dan drie miljard jaar oude stenen aan in Neretva Vallis, een oud riviergebied op Mars. Hoewel zulke structuren ook zonder leven kunnen ontstaan, geeft de vondst onderzoekers meer inzicht in de omstandigheden op de planeet en of die ooit geschikt waren voor leven.
Perseverance-rover
NASA’s Perseverance is een Marsrover die de Jezero-krater onderzoekt. Al ruim vijf jaar speurt de rover naar sporen van oud leven en verzamelt hij geologische monsters.
Benieuwd naar wat de rover in zijn eerste vijf jaar op Mars allemaal heeft ontdekt? Lees dan: Vijf jaar op Mars: dit is wat Perseverance tot nu toe heeft verwezenlijkt
Waar eerder al gesteenten werden gevonden met mogelijke aanwijzingen voor leven, bleef overtuigend bewijs uit: zulke structuren kunnen ook door chemische processen ontstaan. De recente ontdekking van nikkelrijke stenen is daar een nieuw voorbeeld van.
Drie miljard jaar oude stenen
Amerikaanse onderzoekers onderzochten in Neretva Vallis 126 sedimentgesteenten en 8 rotsoppervlakken met instrumenten aan boord van de rover. Met een combinatie van een laser, infraroodspectrometers en een röntgenspectrometer brachten ze de chemische samenstelling van de stenen in kaart.
In 32 van de onderzochte gesteenten troffen ze nikkel aan. De concentraties liepen op tot 1,1 procent van het gewicht: de hoogste hoeveelheid die tot nu toe in Marsgesteente is gemeten. Ook ontdekten de wetenschappers dat nikkel vaak voorkwam in combinatie met ijzersulfideverbindingen en met sulfaatmineralen die ontstaan bij de afbraak van deze gesteenten.
Overeenkomsten op aarde
De nikkelrijke ijzersulfiden werden vergeleken met mineralen op aarde. Daaruit bleek dat hun chemische samenstelling en vorm sterk lijken op die van pyriet in sedimentgesteenten.
Eerder onderzoek laat zien dat zulke ijzersulfiden op aarde vaak ontstaan door micro-organismen die zonder zuurstof leven. Zij gebruiken daarbij sulfaten en ijzer om energie op te wekken.
Nikkel speelt in dit soort processen een belangrijke rol: het is een essentieel onderdeel van enzymen die micro-organismen gebruiken voor hun stofwisseling. Als er ooit leven op Mars was, zou dit nikkel mogelijk beschikbaar zijn geweest als voedingsstof.
Geen zekerheid
Toch benadrukken de onderzoekers dat deze materialen ook kunnen ontstaan door chemische reacties zonder tussenkomst van leven. Hun onderzoek levert dan ook geen direct bewijs voor het bestaan van (vroeger) leven op Mars, maar geeft wel meer inzicht in de omstandigheden op de planeet miljarden jaren geleden.
Ook de herkomst van het nikkel is nog onduidelijk. Mogelijk is het vrijgekomen uit oud vulkanisch gesteente, of afkomstig van een nikkelrijke meteoriet die ooit op Mars is ingeslagen. Verdere studies moeten uitwijzen waar het nikkel precies vandaan komt en hoe het zich in deze gesteenten heeft opgehoopt.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
