Mensen met een hoge bloeddruk, een hoog cholesterol of een hartaanval achter de rug eten minder vaak fruit dan mensen zonder die problemen. Dat blijkt uit een grote analyse van gegevens van ruim 370.000 Amerikaanse volwassenen. Na een hartaanval grijpen mensen wel vaker naar vruchtensap.
Nochtans is fruit precies voor die groep belangrijk. “Het eten van 200 gram fruit per dag verlaagt het risico op hartziekten en beroerte,” vertelt Marije Verwijs, expert voeding en gezondheid bij het Voedingscentrum, aan Scientias.nl. “Ook hangt het samen met een lagere kans op type 2 diabetes, darmkanker en longkanker. Dus ook (of juist) mensen met een hoge bloeddruk of hoog cholesterol raden we aan om elke dag 200 gram fruit te eten.”
De auteurs van de studie gebruikten gegevens uit een grote Amerikaanse gezondheidsenquête uit 2019. Deelnemers gaven aan hoe vaak ze fruit aten en puur vruchtensap dronken. Ook vertelden ze of een arts ooit een hoge bloeddruk of een hoog cholesterol bij hen had vastgesteld, of dat ze een hartaanval, een beroerte of vernauwde kransslagaders hadden gehad. Dat zijn de bloedvaten die de hartspier van bloed voorzien.
Gemiddeld at een deelnemer iets meer dan één keer per dag fruit. Bij bijna alle hart- en vaatproblemen lag dat lager. Wie een hoge bloeddruk had, at gemiddeld 1,01 keer per dag fruit. Bij wie dat niet had, was dat 1,09 keer. Na een hartaanval was het verschil vergelijkbaar. Het verband bleef bestaan toen de onderzoekers rekening hielden met leeftijd, opleiding, inkomen en roken. Alleen bij beroerte verdween het.
Die verschillen zijn klein. “Statistisch betrouwbaar door de grote omvang van de steekproef, maar de praktische betekenis is beperkt,” zegt Marianne Geleijnse, hoogleraar voeding en hart- en vaatziekten aan Wageningen University, die niet bij de studie betrokken was, aan Scientias.nl.
Ze noemt het onderzoek interessant, maar methodologisch zwak. Het is een momentopname: iedereen werd één keer bevraagd. Daardoor valt niet te zeggen wat er eerst was, het eetpatroon of de ziekte. “Mensen kunnen hun voedingspatroon hebben veranderd nadat ze bijvoorbeeld een hartinfarct of diagnose hoog cholesterol kregen,” aldus Geleijnse. Bovendien rapporteerden deelnemers alles zelf, en vroegen de onderzoekers alleen hoe vaak iemand fruit at, niet hoeveel.
Langlopend onderzoek, waarin mensen jarenlang worden gevolgd, laat wel vrij consistent zien dat meer fruit eten samengaat met een lager risico op hart- en vaatziekten.
Sap is geen fruit
Bij vruchtensap was het beeld minder eenduidig. Na correctie bleven twee verschillen over. Mensen met een hoog cholesterol dronken minder vaak sap. Na een hartaanval dronken ze het juist vaker.
In de Verenigde Staten mocht tot begin dit jaar de helft van de aanbevolen hoeveelheid fruit uit sap komen. De nieuwe voedingsrichtlijnen raden nu aan sap te beperken of te verdunnen met water. In Nederland staat sap sinds 2016 niet meer in de Schijf van Vijf. Het valt onder de dranken met suiker, ook al zit die suiker er van nature in. “Groente en fruit kun je beter eten dan drinken,” zegt Verwijs. “Door groente en fruit te eten in plaats van te drinken, krijg je sneller een vol gevoel. Beeld je maar eens in: 4 gepureerde sinaasappels drink je zo op, maar dezelfde 4 sinaasappels opeten lukt niet zo snel.”
Dat heeft gevolgen voor het gewicht. “Sap bevat vaak veel calorieën, en vloeibare calorieën vergroten nog meer het risico op obesitas dan calorieën uit vast voedsel,” zegt Geleijnse.
Bij het persen gaat bovendien veel verloren. Een glas sinaasappelsap bevat minder dan een zevende van de vezels in dezelfde hoeveelheid partjes. Vezels verlagen de kans op hart- en vaatziekten. Sommige beschermende plantenstoffen zitten in heel fruit vast aan die vezels. Zo komen ze onverteerd in de dikke darm terecht, waar darmbacteriën er nuttige stoffen van maken. Ook een deel van de vitamine C verdwijnt, doordat er bij het persen zuurstof bij komt.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Vooral jongere Nederlanders schieten tekort
Ook Nederlanders eten te weinig fruit. Het advies is 200 gram fruit per dag, ongeveer twee stuks. Een volwassene eet gemiddeld 130 gram, zo blijkt uit de voedselconsumptiepeiling van het RIVM.
De grootste kloof zit bij jongere volwassenen. Wie tussen 18 en 50 is, eet gemiddeld 114 gram. Slechts 14 procent van hen haalt de 200 gram. Bij 65- tot 79-jarigen is dat 170 gram en 34 procent. Ook opleiding speelt mee. Hoogopgeleiden eten gemiddeld 147 gram fruit, laagopgeleiden 116.
Over Nederlandse hartpatiënten zijn er weinig cijfers, want de peiling van het RIVM gaat over de algemene bevolking. Geleijnse verwijst naar een recente studie waarin 34 procent van de Nederlandse hart- en vaatpatiënten de fruitrichtlijn haalde.
Hoe haal je dat tweede stuk? Volgens Verwijs kan fruit altijd en overal: op brood, door de yoghurt of zelfs bij het avondeten, zoals appel bij de spruitjes. “Als je fruit in het zicht zet, zul je sneller een stuk fruit pakken,” zegt ze. “Zet bijvoorbeeld thuis een schaal met fruit op de eettafel of leg op het werk een stuk fruit neer op je bureau.” Wie niet weet wat te kiezen, kan volgens haar gewoon het fruit in de aanbieding nemen, of een soort die hij nog niet kent.
