Dat een vetrijk dieet tijdens de zwangerschap niet ideaal is voor de baby, wisten we al. Maar nu blijkt dat zelfs alleen de geur van vet eten misschien al genoeg kan zijn om het kind later gevoeliger te maken voor overgewicht.
Onderzoekers van het Max Planck Instituut in Keulen gaven zwangere en zogende muizen eten dat precies dezelfde voedingswaarde had als gewoon muizenvoer, maar dat rook naar spek. De moeders bleven slank en gezond. Toch kregen hun jongen later meer overgewicht wanneer ze vetrijk voedsel kregen dan muizen die niet aan die spekgeuren waren blootgesteld.
Hoe kan een geur je nou dik maken?
Het klinkt vreemd, maar het werkt ongeveer zo. Wanneer een foetus of pasgeborene geuren waarneemt via het vruchtwater of de moedermelk, leert het brein die geuren te koppelen aan voeding. De onderzoekers zagen tijdens deze studie dat de hersencircuits die normaal reageren op vet voedsel al waren aangepast voordat de muizen ooit echt vet hadden gegeten.
Concreet ging het om twee systemen. Ten eerste is er het beloningssysteem met dopamine, de stof die je een fijn gevoel geeft. De muizen die als baby spekgeuren hadden geroken, reageerden minder enthousiast op gewoon voer. Ten tweede zijn er de zogeheten AgRP-neuronen, die normaal je hongergevoel reguleren. Deze neuronen reageerden niet meer goed op vetrijk voedsel. Het effect was vergelijkbaar met wat wetenschappers zien bij muizen die al lang te zwaar zijn.
Een slimme overlevingsstrategie
Eigenlijk is dit mechanisme geen foutje van de natuur, maar een strategie om te overleven. Wetenschappers noemen dit de Predictive Adaptive Response. De ongeboren baby probeert via de moeder alvast te voorspellen in wat voor wereld hij terechtkomt. Ruikt de omgeving naar veel vet? Dan ‘weet’ de baby: er is energierijk voedsel beschikbaar, ik moet mijn stofwisseling zo afstellen dat ik die calorieën maximaal kan benutten. In de oertijd was die voorprogrammering een groot voordeel, maar in onze moderne omgeving speelt het ons parten.
Het gaat om de combinatie
Een belangrijk detail: alleen de geur was niet genoeg. Wanneer de onderzoekers zwangere muizen lieten ruiken aan spek zonder dat ze konden eten, veranderde er niets bij de jongen. De geur moest gekoppeld zijn aan het eten zelf. Het brein lijkt dus te leren dat een bepaalde geur hoort bij calorieën en stelt zich daar alvast op in.
De onderzoekers gingen nog een stap verder. Ze activeerden met lichtpulsen specifieke reukzenuwcellen bij pasgeboren muizen terwijl die een calorierijk drankje kregen. Ook dat was genoeg om muizen later gevoeliger te maken voor gewichtstoename.
Wat betekent dit voor mensen?
Hier komt de grote maar. Dit onderzoek is gedaan bij muizen en die zijn geen mensen. Hoewel de basismechanismen van geur en metabolisme vergelijkbaar zijn, weten we niet of dit effect bij mensen net zo sterk is. Bovendien is de moderne voedselomgeving veel complexer dan een laboratoriumsetting.
Toch weten we dat de eerste stap van dit proces (het doorgeven van geur en smaak via vruchtwater) bij mensen wel degelijk bestaat. Dat bleek al decennia geleden uit onderzoek van de Amerikaanse biologopsycholoog Julie Mennella. Zij liet zwangere vrouwen veel wortelsap drinken. Hun baby’s vonden die smaak na de geboorte veel lekkerder dan baby’s van moeders die alleen water dronken.
Daarom vinden de onderzoekers hun bevindingen zeker relevant. Veel kunstmatige smaakstoffen die in bewerkte voeding zitten, zoals acetofenon dat ook in spek zit, zouden in theorie vergelijkbare effecten kunnen hebben. Als zwangere vrouwen veel bewerkt voedsel met dergelijke smaakstoffen eten, zou dat de stofwisseling van hun kind kunnen beïnvloeden, zelfs als dat voedsel niet per se calorierijk is.
