Het is alweer meer dan vijf jaar geleden dat onze wereld totaal op zijn kop werd gezet door Covid-19. Veel mensen werden ziek, de impact op het dagelijks leven was enorm. Maar wist je dat onze hersenen er ook een fysieke tik van hebben gekregen? Zelfs als je nooit besmet bent geraakt, is je brein mogelijk verouderd.
Een nieuwe Britse studie laat zien wat voor invloed ingrijpende maatschappelijke gebeurtenissen hebben op onze hersenen. Onderzoekers van de University of Nottingham analyseerden hersenscans van zo’n duizend gezonde volwassenen, verzameld als onderdeel van de UK Biobank-studie. De scans werden gemaakt voor en na de pandemie. En wat bleek: mensen die de pandemie hebben meegemaakt, vertonen tekenen van versnelde hersenveroudering. Het aparte is dat dit niet alleen geldt voor mensen die in contact zijn gekomen met het virus en besmet zijn. Zelfs deelnemers die nooit corona kregen, waren aantoonbaar ‘ouder’ geworden in hun hoofd. Volgens het onderzoek is het effect het grootst bij oudere mensen, mannen en mensen uit sociaaleconomisch kwetsbare groepen.
Stress, eenzaamheid en onzekerheid
Wat veroorzaakte die versnelde veroudering dan, als het virus zelf niet de boosdoener was? Volgens hoofdonderzoeker Ali-Reza Mohammadi-Nejad gaat het om de bredere ervaring van de pandemie. Hij noemt sociale isolatie, aanhoudende onzekerheid, stress en verlies van structuur als hoofdredenen. “Het verraste me enorm dat we zelfs in de hersenen van mensen die nooit covid kregen duidelijke tekenen van versnelde veroudering aantroffen. Dat laat zien hoeveel invloed de omstandigheden zelf hebben gehad op ons brein”, vertelt hij.
Een blik in de hersenen
De onderzoekers maakten gebruik van kunstmatige intelligentie en de nieuwste beeldvormingstechnieken om al deze effecten in kaart te brengen. Op deze manier konden ze de ‘hersenleeftijd’ van elke deelnemer inschatten. Dat wil zeggen: hoe oud het brein eruitziet, los van de echte leeftijd. Deze methode werd al eerder ontwikkeld door meer dan 15.000 hersenscans van gezonde mensen te analyseren. Het team was zo in staat om subtiele veranderingen in hersenstructuren op te sporen die wijzen op veroudering, zoals veranderingen in hersenvolume en de verbindingen tussen hersengebieden.
Bij deelnemers die een coronabesmetting opliepen tussen de twee scans, zagen de onderzoekers nog iets anders interessants. Bij deze mensen gingen bepaalde cognitieve vaardigheden, zoals de snelheid van informatieverwerking en mentale flexibiliteit, achteruit. Toch benadrukken de onderzoekers dat dit niet per se betekent dat iedereen blijvende schade oploopt. “Het zou goed kunnen dat de veranderingen die we zien omkeerbaar zijn”, legt onderzoeker Dorothee Auer uit. “Dat is een bemoedigende gedachte.”
Levenservaring telt mee
Er komt een belangrijke les uit het onderzoek naar voren: hersengezondheid wordt niet alleen beïnvloed door ziekte, maar ook door onze leefomstandigheden. Grote levensgebeurtenissen, zoals een wereldwijde pandemie, laten hun neurologische sporen na. Deze fysieke littekens zijn zichtbaar in onze hersenen en zijn zelfs nog jaren later te zien op een scan. “Dankzij het unieke MRI-datamateriaal uit de UK Biobank konden we voor het eerst zien wat het effect is van zo’n grootschalige gebeurtenis op het brein”, vertelt wetenschapper Stamatios Sotiropoulos.
De onderzoekers zijn van plan om vervolgstudies te doen om te kijken of de hersenveroudering na verloop van tijd weer afneemt. Kunnen we met voldoende rust, sociale verbinding en mentale stimulatie onze hersenen weer ‘verjongen’? Het zou zomaar kunnen. Toch stellen de wetenschappers in hun studie dat onze hersenen kwetsbaarder zijn voor stressvolle leefomstandigheden dan we vaak denken. En dat is precies waarom aandacht voor mentale gezondheid, ook buiten crisistijd, zo belangrijk is.
