Als zebravinken een roep horen, hebben ze een mentale voorstelling van de betekenis ervan.
Als een vogel een roofdier ziet en alarm slaat, denken zijn buren dan meteen: ‘er is gevaar’ en reageren ze daarnaar of vliegen ze weg omdat ze daartoe geprogrammeerd zijn? Biologen weten daar verrassend genoeg het antwoord niet op, zelfs niet bij dieren die duidelijk anders reageren op verschillende alarmroepen. Groene meerkatten kijken bijvoorbeeld naar beneden bij een alarmsignaal voor slangen en omhoog bij een alarmroep voor arenden. Maar zien de dieren dan echt een slang of een arend voor zich?
Nieuw onderzoek, gepubliceerd in tijdschrift Science, stelt van wel, in ieder geval bij zebravinken. De onderzoekers ontdekten dat zebravinken hun roepen indelen op een manier die lijkt op hoe mensen ze horen en groeperen. Zowel vinken als mensen delen roepen in ongeveer twaalf soorten in, die gebruikt worden om bijvoorbeeld alarm te slaan, zichzelf te laten horen, een partner te versieren, de band met hun partner te versterken of om nood, honger of agressie te tonen.
Zebravinken raken soms in de war
Toch raken de vogels soms in de war bij roepen die dezelfde betekenis hebben, ook al klinken ze heel verschillend. “Zolang roeptypen duidelijk verschillende betekenissen hebben voor de vogels, zijn ze zeer goed te onderscheiden, zelfs als hun akoestiek vrijwel hetzelfde is”, vertelt onderzoeker Julie Elie. “Maar roeptypen die verder uit elkaar liggen in de akoestische ruimte en die in dezelfde betekeniscategorie kunnen worden geplaatst, worden verrassend genoeg vaker verkeerd begrepen door de vogel.”
Dit laat zien dat ze in hun hoofd een idee hebben van wat de roep betekent en daardoor soms fouten maken. “Anders, als deze representatie van de betekenis er niet was, is er geen reden waarom ze vaker fouten zouden maken tussen roeptypen die tot dezelfde betekenisgroep behoren”, vertelt Elie.
Hoe is het onderzoek gedaan?
Om erachter te komen of zebravinken onderscheid kunnen maken tussen verschillende roeptypen, verzamelden ze zo’n 8000 roepjes van tientallen vogels en keken ze naar de akoestische kenmerken en het bijbehorende gedrag. Daarna lieten ze de vogels de roepjes horen en beloonden ze voor het herkennen van een bepaald type roep. Zo ontdekten ze dat de vogels niet alleen de klanken onderscheiden maar ook begrijpen wat de verschillende geluiden betekenen.
Zebravinken komen vaak terug in studies omdat ze erg spraakzaam zijn en de jonge mannetjes unieke paringsliederen leren. Ze doen dit op een manier die lijkt op hoe mensen leren spreken, wat de vinken een goed model maakt om te begrijpen hoe dieren geluiden leren maken en herkennen.
Vogels denken na over wat ze zeggen
Als kleine vogels zoals de bestudeerde zebravinken al een mentale representatie van betekenis hebben, vertelt Elie, dan hebben vogels zoals kraaien die meer ingewikkelde vocalisaties hebben, waarschijnlijk een nog veel uitgebreider arsenaal aan geluiden. Deze resultaten laten zien dat de communicatie van vogels niet alleen automatisch gebeurt, maar dat ze ook keuzes maken in wat ze zeggen.
