Kun je nog geen serie kijken zonder je mobiel erbij te pakken, blijf je veel langer dan je lief is door Instagram scrollen? Dan is het tijd voor een digital detox, denk je waarschijnlijk. Het kan zeker geen kwaad, maar verwacht er niet te veel van: volgens nieuw onderzoek maakt het je niet gelukkiger.
Langzaam krijgen we het gevoel dat social media héél erg slecht voor ons zijn, maar vergeet niet dat ze ook voordelen hebben: we beleven er plezier aan, het verbindt ons met anderen en het levert informatie. Maar inderdaad: het is ook verslavend en jaloersmakend. Voor je het weet grijp je naar botox of begin je aan een strikt dieet omdat je er net zo uit wilt zien als de gefilterde plaatjes op TikTok.
De populaire oplossing: tijdelijk helemaal stoppen met de socials. Maar helaas, een grootschalige analyse van bestaande studies laat zien dat zo’n digitale detox nauwelijks effect heeft op hoe we ons voelen.
Een paradox
Psychologen spreken al langer over de zogeheten mobile connectivity paradox: smartphones en sociale platforms geven toegang tot steun en informatie, maar leggen tegelijkertijd een constante druk op om bereikbaar te zijn. Die spanning drijft veel gebruikers naar een drastische maatregel: volledig offline gaan.
Het idee achter een digitale detox is simpel. Door social media tijdelijk te vermijden, worden mensen minder blootgesteld aan de onrealistische beelden van andermans leven en houden ze meer tijd over voor gezondere activiteiten, zoals sporten of sociale contacten in het echte leven. Deze redenering sluit aan bij theorieën als de time displacement-hypothese, die stelt dat minder schermtijd automatisch ruimte creëert voor betere gewoonten.
Toch leverden eerdere experimenten tegenstrijdige resultaten op. Sommige studies meldden verbeteringen in stemming, terwijl andere juist gevoelens van eenzaamheid blootlegden en weer andere vonden helemaal geen effect.
Leestip: Gebruik social media explodeert onder jongeren: geen tijd meer voor vrienden, sporten of muziek
Geen effect
Om deze verwarring op te lossen, voerde communicatiewetenschapper Laura Lemahieu van de University of Antwerp samen met collega’s uit Gent een meta-analyse uit waarvoor ze tien experimenten analyseerde waarin volwassenen volledig moesten stoppen met social media. In totaal deden 4674 mensen mee. Ze keken naar drie factoren: positieve gevoelens, zoals energie en enthousiasme, negatieve gevoelens, zoals angst en boosheid en algemene levenstevredenheid.
De uitkomst was opvallend: op geen van deze drie gebieden werd een statistisch significant effect gevonden. Met andere woorden, stoppen met social media maakte mensen gemiddeld genomen niet gelukkiger, maar ook niet ongelukkiger. Ook de duur van de detox bleek geen verschil te maken. Of deelnemers nu een dag of bijna een maand offline gingen, het effect bleef hetzelfde: neutraal. Volgens de onderzoekers heffen positieve en negatieve effecten elkaar waarschijnlijk op. Minder meldingen kan rust geven, maar tegelijk kan het gemis van online contact leiden tot verveling of een gevoel van isolatie.
Beperkingen
De studie kent wel kanttekeningen. Veel van de onderzochte experimenten hadden kleine steekproeven en richtten zich vooral op jonge, hoogopgeleide deelnemers uit westerse landen. Daardoor is het de vraag of de resultaten gelden voor een breder publiek.
Daarnaast bleek het in de praktijk lastig voor deelnemers om volledig offline te blijven. In meerdere studies gaven proefpersonen toe toch stiekem hun accounts te hebben bekeken. Ook wisten deelnemers dat ze meededen aan een experiment, wat hun antwoorden kan hebben beïnvloed.
Interessant is dat een vrijwillige pauze mogelijk anders werkt dan een opgelegde detox. Mensen die zelf kiezen om afstand te nemen van social media, doen dat vaak met een persoonlijke motivatie en dat zou tot positievere effecten kunnen leiden.
De onderzoekers stellen bovendien dat brede metingen zoals levenstevredenheid te grof zijn om subtiele veranderingen te detecteren. Toekomstig onderzoek moet kijken naar korte-termijnschommelingen in stemming gedurende de dag.
Het gaat (zoals vaak) om de balans
De belangrijkste conclusie is dat abrupt stoppen met social media geen wondermiddel is tegen digitale stress. In plaats daarvan pleiten de onderzoekers voor een meer genuanceerde aanpak, bijvoorbeeld het instellen van tijdslimieten of het uitschakelen van meldingen. In een tijd waarin smartphones steeds dieper verankerd raken in het dagelijks leven, lijkt de sleutel dus niet te liggen in volledig afhaken, maar in het vinden van een gezonde balans.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
