Een onderzoek met GPS-halsbanden laat zien dat leeuwen vaak hyena’s volgen, en niet andersom.
Leeuwen en hyena’s delen in Afrika vaak hetzelfde leefgebied. Ze jagen deels op dezelfde prooien en komen elkaar daardoor geregeld tegen. Toch is het lastig om precies te zien wat er gebeurt zodra beide roofdieren bij elkaar in de buurt komen. Onderzoekers hebben daar nu meer zicht op gekregen. Uit een studie in Frontiers in Ethology blijkt dat gevlekte hyena’s hun gang duidelijk aanpassen aan de aanwezigheid van leeuwen: ze bewegen vaker van leeuwen vandaan dan naar ze toe. Bij leeuwen was het beeld andersom: zij leken juist vaker de hyena’s op te zoeken.
Leven in het wild
Onderzoeker Nancy Barker herkende dat patroon uit haar veldwerk. “Tijdens mijn master leefde ik een tijdje in het wild, zodat ik hyena’s beter kon bestuderen”, vertelt ze. “Ik zag toen herhaaldelijk dat leeuwen actief hyena’s volgden.” Volgens Barker werd haar aanvankelijk vaak verteld door collega’s dat ze het waarschijnlijk verkeerd had gezien. Het gangbare idee was juist dat hyena’s leeuwen volgden, bijvoorbeeld om resten van een prooi te bemachtigen.
Om dat gedrag beter te kunnen meten volgden Barker en haar collega’s 17 leeuwen en 14 gevlekte hyena’s met GPS-halsbanden. De dieren leefden in Etosha National Park in Namibië en in Chobe Linyanti System in Botswana. Tijdens de uren waarin de dieren het actiefst waren registreerden de halsbanden elke vijf minuten hun positie. De onderzoekers konden zo zien welke kant een dier op liep ten opzichte van een ander dier.
Leestip: Veel eten, lang rusten: zo hervinden leeuwen in gevangenschap hun wilde ritme
Ze keken alleen naar momenten waarop van beide dieren op hetzelfde tijdstip min of meer eenzelfde GPS-positie beschikbaar was. Uiteindelijk konden de onderzoekers 23 dierenparen analyseren, waaronder tien combinaties van een leeuw en een hyena. “Voor elk moment waarop zowel een leeuw als een hyena een nabijgelegen GPS-positie had stelden we een eenvoudige vraag”, legt Barker uit. “Beweegt elk dier naar de ander toe, ervan weg of opzij?”
Door dat duizenden keren te herhalen kwam een duidelijk patroon naar voren: hyena’s weken meestal uit voor leeuwen. Dat resultaat kwam terug in meerdere statistische analyses. Volgens Barker is dat belangrijk: “Onze GPS-data laten zien dat leeuwen en gevlekte hyena’s vaak op dezelfde manier om elkaar heen bewegen.”
Samen op pad
Bij de leeuwen lag het ingewikkelder. Mannelijke en vrouwelijke leeuwen blijken namelijk niet helemaal hetzelfde gedrag te vertonen. Vooral mannelijke leeuwen waren sneller geneigd om hyena’s te volgen. Maar onder vrouwelijke leeuwen ligt dat net wat anders: bij hen lijkt het vooral uit te maken welke andere leeuwen toevallig in de buurt zijn. De reactie van de hyena’s was daarentegen veel consistenter: zij bewogen vrijwel altijd van leeuwen af.
Eerdere onderzoeken keken vooral naar de grootte van het leefgebied of naar het tijdstip waarop roofdieren actief zijn. Daarmee kun je zien waar dieren leven en wanneer ze bewegen, maar niet naar wat ze doen wanneer een concurrent in de buurt komt. Dit onderzoek laat die beslissingen wel zien. Daardoor ontstaat een beter, en daarmee relevanter, beeld van de manier waarop grote roofdieren hetzelfde landschap kunnen delen.
De onderzoekers weten echter nog niet hoeveel invloed dat gedrag uiteindelijk heeft op de overlevingskans en het voortplantingssucces van een soort. Daarvoor is volgens Barker meer onderzoek nodig. Barker: “Als ik onbeperkte middelen had zou ik deze aanpak graag uitbreiden naar andere soorten roofdieren. Uiteindelijk wil ik weten hoe zulke bewegingspatronen bepalen welke dieren overleven en zich voortplanten.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Vroege mensen vochten met gigantische hyenas om karkassen in Zuid-Europa: wie won er? en Gevlekte hyena zou blij worden van Facebook . Of lees dit artikel: Hyenas communiceren met behulp van bacteriën .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
