Een 22 jaar durend wetenschappelijk experiment in het Amazonewoud is een flink aantal bomen fataal geworden. Het suggereert dat klimaatverandering een grote tol kan gaan eisen in het tropisch regenwoud.
Ons klimaat verandert. En dat leidt er naar verwachting toe dat het Amazonewoud een stuk droger wordt. Het roept de vraag op wat langdurige droogte doet met het tropisch regenwoud. Om dat te achterhalen, zetten onderzoekers in 2002 een tamelijk bizar experiment op. In een 1 hectare groot stuk regenwoud in het noordoosten van Brazilië installeerden ze iets boven de grond duizenden transparante panelen. Die panelen voerden vervolgens jarenlang grofweg de helft van al het regenwater weg, zodat de bomen dat water niet konden opnemen.
De resultaten
Door het water zo van de bomen te ‘stelen’, simuleerden de onderzoekers in feite een veel droger klimaat. En nu, 22 jaar later, maken ze in het blad Nature Ecology & Evolution de balans op. Het goede nieuws is dat er in het 1 hectare grote gebied nog altijd bomen in leven zijn – wat suggereert dat het tropische regenwoud in staat is om een langdurige droogte te overleven. Het slechte nieuws is echter dat er ook heel veel bomen zijn doodgegaan.
Grote bomen gaan dood
Zo blijken de afgelopen 22 jaar met name heel veel grote bomen in het gebied het loodje te hebben gelegd. In totaal is het gebied gedurende het experiment meer dan een derde van de totale biomassa kwijtgeraakt, zo stellen de onderzoekers. Dat is om twee redenen zorgelijk. Allereerst, omdat levende bomen in hun takken, stammen en wortels grote hoeveelheden CO2 opslaan, die vrijkomen op het moment dat de bomen sterven en vergaan. Het onderzoek suggereert dan ook dat door klimaatverandering ingegeven droogte in het Amazonewoud ervoor kan zorgen dat het woud enorme hoeveelheden koolstof gaat vrijgeven. Tegelijkertijd zal het woud naar verwachting ook minder goed in staat zijn om CO2 op te nemen, simpelweg omdat het aantal grote – en CO2-slurpende – bomen afneemt.
Stabiliseren
Uit het onderzoek blijkt verder dat de meeste grote bomen in de eerste vijftien jaar van het experiment doodgingen. Daarna stabiliseerde de situatie, zo concluderen de wetenschappers. De resterende bomen hoefden het weinige water met minder bomen te delen en daardoor nam hun droogtestress af. En terwijl dit stukje regenwoud in de eerste vijftien jaar van het experiment door sterfte van (grote) bomen nog een bron van koolstof was, is het inmiddels weer – nipt – een koolstofput, oftewel een plek waar meer koolstof wordt opgeslagen dan vrijgegeven.
Savanne
Dat klimaatverandering grote gevolgen kan hebben voor het Amazonewoud – dat mede door ontbossing toch al zo onder druk staat – wordt al veel langer vermoed. Eerdere studies suggereerden zelfs dat een combinatie van warmte, droogte en ontbossing ertoe zou kunnen leiden dat het weelderige regenwoud transformeert tot een schraal droogbos of zelfs een savanne. Het nieuwe onderzoek schetst een iets optimistischer beeld. Want hoewel het stukje woud waarin de onderzoekers een langdurige droogte simuleerden inmiddels wel minder biomassa herbergt dan het normale regenwoud, lijkt het zeker nog niet op een droogbos of savanne. Het wijst er op dat het Amazonewoud veerkrachtiger is dan gedacht.
Tegelijkertijd benadrukken de onderzoekers dat we voorzichtig moeten zijn om op basis van dit ene experiment conclusies te trekken over hoe het het regenwoud in een veranderend klimaat zal vergaan. De onderzoekers wijzen er daarbij op dat zij tijdens hun experimenten alleen gekeken hebben wat droogte met het tropisch regenwoud kan doen. Maar de werkelijke situatie is waarschijnlijk complexer. Zo zal het woud naast droogte naar verwachting ook te maken krijgen met hogere temperaturen en een andere luchtvochtigheid. Daarnaast dreigen ook ontbossing en andere aan klimaatverandering gerelateerde problemen – zoals een toename van stormen en natuurbranden – een rol te spelen in de toekomst van het woud. En dat alles samen kan ervoor zorgen dat het woud door toedoen van klimaatverandering meer biomassa verliest en langer nodig heeft om weer te stabiliseren dan het experiment nu suggereert.
