James Webb richt zijn gouden spiegel op de Carinanevel en onthult een kosmische ‘schatkist’ vol piepjonge sterren die zich een weg banen door stof en gas.
De James Webb-ruimtetelescoop heeft opnieuw een spectaculaire blik gegund op de Carinanevel, het immense stervormingsgebied op slechts 7.500 lichtjaar afstand in ons eigen Melkwegstelsel. In de nieuwste foto, de ‘Picture of the Month‘ van ESA en NASA, zien we een wervelende scène van gloeiend gas en stof. Het middelpunt wordt gevormd door een bijzonder object dat de ‘Schatkist’ is gedoopt: een eenzame gaswolk die met zijn opengebarsten vorm inderdaad aan een kist doet denken.
Een opengebarsten kist vol jonge sterren
De Schatkist valt in de astronomische categorie van komeetvormige globulen, geïsoleerde wolken van gas en stof met een dichte kop en een lange, uitzwaaiende staart. Waar de meeste van deze wolken aan kometen doen denken, koos deze voor een speelsere gedaante. Maar wat de kist werkelijk bijzonder maakt, is de inhoud. In plaats van goud of juwelen herbergt hij een compacte cluster van tientallen jonge sterren, waarvan Webb’s nabij-infraroodcamera (NIRCam) de innerlijke gloed zichtbaar maakt.
De cluster telt naar schatting ongeveer zeventig sterren, waaronder een zeldzame O-type ster die bijna negentien keer zo zwaar is als onze eigen zon. Met een geschatte leeftijd van 1,3 miljoen jaar – eerdere schattingen kwamen op nog geen 100.000 jaar – zijn deze sterren nog ware baby’s in kosmische termen. Ze zijn dan ook nog diep ingebed in het stof, met om zich heen protoplanetaire schijven waar ooit planeten kunnen ontstaan.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Een wereld van kosmische sculpturen
De Carinanevel is een vertrouwd onderwerp op Scientias, en niet zonder reden. Het is een waar universum voor de telescopen, dat we eerder zagen als mystieke bergen en als een adembenemende kraamkamer. De nieuwe Webb-foto vormt een fascinerende aanvulling op die verzameling, en laat een ander gezicht van hetzelfde gebied zien. Eerder legde de Hubble-ruimtetelescoop al eens een iconisch detail van deze nevel vast, de zogeheten ‘mystieke bergen’ van stof en gas. Ook de James Webb-telescoop richtte zich al bij zijn ‘first light’-opnamen op de Carinanevel, met een adembenemend beeld van diezelfde kosmische bergen. De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (European Southern Observatory, of ESO) droeg acht jaar terug ook al bij met infraroodbeelden vanaf grondtelescoop VISTA (zie tevens hieronder), die door het stof heen keken en de enorme omvang van deze stellaire kraamkamer onthulden met bijna vijf miljoen afzonderlijke bronnen van infraroodlicht. De nieuwe Webb-foto vormt een fascinerende aanvulling op die verzameling, en laat een ander gezicht van hetzelfde gebied zien. Een selectie eerdere foto’s:
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Mystieke bergen met piepjonge sterren in de Carinanevel of Astronomen maken adembenemend mooie foto van een kosmische kraamkamer.
Een sturende kracht net buiten beeld
De iconische vorm van de Schatkist is niet aan zichzelf te danken. Slechts 39 lichtjaar verderop, net buiten het gezichtsveld van deze foto, ligt Eta Carinae (zie onder). Dit stersysteem, dat minstens twee sterren telt, is met een massa van circa 100 zonsmassa’s en een helderheid van vijf miljoen maal onze zon de absolute koploper in de nevel. De intense straling en krachtige sterrenwind van deze stellaire reus, samen met die van de nabijgelegen open cluster Trumpler 16 (zie onder), zijn verantwoordelijk voor de huidige vorm van de Schatkist. De cluster van jonge sterren in de kist zelf helpt intussen ook mee van binnenuit aan het wegblazen van het stof.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Nieuwe 3D-modellen ontrafelen de gewelddadige uitbarsting van nabije ster Eta Carinae of Eta Carinae wordt komende decennia vele malen helderder.
Het geheim van de schatkist
Astronomen discussiëren nog over de volgorde van de gebeurtenissen: ontstond de cluster eerst en kreeg de wolk later zijn vorm door de invloed van Eta Carinae, of was de komeetvormige structuur er al en vormde deze de kraamkamer voor nieuwe sterren? De meest aannemelijke theorie is dat de sterrencluster zich eerst vormde in een grotere gaswolk, waarna de allesvernietigende kracht van de buitenbeentjes in de nevel het lichtere gas wegvaagde, zodat alleen de dichte Schatkist overbleef. Een uniek laboratorium voor astronomen, die met Webb bestuderen hoe jonge sterren precies hun omgeving beïnvloeden en uiteindelijk hun eigen geboortewolk doen verdwijnen.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
