Arp 263 is een puinhoop van een sterrenstelsel, ontstaan uit een gewelddadige botsing. Webb’s infraroodoog kijkt dwars door het stof heen en legt een vuurwerk aan nieuwe sterren bloot.
Het sterrenstelsel Arp 263 is een waar buitenbeentje in het heelal. Het is een rommelig geheel van sterren, gas en stof dat geen enkele regelmatige vorm kent. Dit ‘onregelmatige sterrenstelsel’ is gelegen in het sterrenbeeld Leeuw (Leo), op een afstand van ongeveer 25 miljoen lichtjaar van de aarde. Het stelsel, dat ook bekendstaat als NGC 3239, is voor astronomen een uniek laboratorium om de nasleep van een galactische botsing te bestuderen.
Een gewelddadige fusie in het verleden
Wetenschappers geloven dat Arp 263 zijn verfrommelde uiterlijk te danken heeft aan een samensmelting met een ander sterrenstelsel in een ver verleden. De huidige metgezel is nergens meer te bekennen; het is mogelijk dat het om een dwergstelsel ging dat volledig is opgeslokt door Arp 263. De aanwijzingen voor deze turbulente geschiedenis zijn overduidelijk. Zo wijzen twee korte, gebogen staarten van sterren buiten het beeld van deze James Webb-opname op zwaartekrachtinteracties. Ook beweegt een deel van het waterstofgas in het stelsel met andere snelheden, wat een teken is van zware verstoring. Het meest opvallende bewijs is echter de enorme hoeveelheid nieuwe sterren die overal in de melkweg worden geboren.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
James Webb onthult het verborgen vuurwerk
Door de krachtige infraroodblik van James Webb’s NIRCam-instrument kunnen astronomen dwars door de dichte stofwolken van Arp 263 heen kijken. Waar eerdere foto’s, zoals die van de Hubble-ruimtetelescoop (zie foto hieronder), al de heldere, roze gloed van stervormingsnevels lieten zien, onthult Webb de talloze sterren die erin verscholen liggen. Het stof in het stelsel gloeit rood op, terwijl het waterstofgas rond de stervormingsgebieden blauw kleurt, geïoniseerd door het felle licht van de pasgeboren sterren. Het meest intense gebied van stergeboorte heeft de vorm van een gekromde ketting van compacte sterrenhopen, die leidt naar de grootste en helderste nevel van het stelsel.
Een storende voorgrondster en verre achtergrondstelsels
Het opvallendste object op de nieuwe foto is echter geen onderdeel van Arp 263. De extreem heldere ster met lange, kruisende diffractiepieken is BD+17 2217, een ster die zich in ons eigen Melkwegstelsel bevindt en toevallig precies voor het achtergrondstelsel Arp 263 staat. Verder wemelt het op de achtergrond van de Webb-opname van nog verder gelegen sterrenstelsels, honderden miljoenen lichtjaren verderop. De meeste zijn zichtbaar als oranje stipjes, maar een paar zijn herkenbaar als spiraalstelsels. Een andere opname toont dit alles in een iets breder perspectief:
Een unieke klasse in de Arp-catalogus
Arp 263 is een klassiek voorbeeld van een onregelmatig stelsel, maar heeft ook specifieke kenmerken die het extra bijzonder maken. In de morfologische classificatie van Hubble – de Vaucouleurs wordt het geclassificeerd als een IB(s)mpec-stelsel. Dit duidt op een onregelmatig (I) balkspiraalstelsel (B) zonder ringstructuur (s) met een ‘peculiair’ (speciaal) karakter (pec). De opvallende, chaotische structuur en de ketting van stervormingsgebieden maken het tot een uitzonderlijk object dat in geen enkel keurig hokje past.
Een blik in de toekomst van sterrenkunde
De waarnemingen van Arp 263 maken deel uit van een grootschalig onderzoek naar nabije, stervormende sterrenstelsels. Omdat de stelsels relatief dichtbij zijn, kan Webb haarscherpe beelden leveren van individuele sterren, sterrenhopen en interstellaire materie. Door de chaotische schijf van gas en de explosieve stergeboorte te bestuderen, hopen astronomen de cyclus van stervorming beter te begrijpen, en hoe deze zich voltrekt in verschillende soorten sterrenstelsels. Arp 263, als een levend monument van een kosmische botsing, is daarvoor een fascinerend en uniek doelwit.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
