Subtiele gezichtsuitdrukkingen van muizen kunnen verraden wat er in hun hersenen gebeurt. Het gaat verder dan enkel het lezen van emoties. Wetenschappers zijn er namelijk in geslaagd om bepaalde gedachten en beslissingsstrategieën van de dieren af te lezen.
Het gezicht van muizen geeft niet alleen de strategie weer die ze op dat moment volgen om een beslissing te nemen, maar ook alternatieve aanpakken die hun brein tegelijkertijd overweegt. Dat blijkt uit een studie van Franse onderzoekers. En die kunnen gelezen worden. Zelfs de beslissingsmogelijkheden waar niet op wordt ingegaan, zijn met dezelfde nauwkeurigheid uit gezichtsbewegingen af te lezen als metingen die rechtstreeks in de hersenen worden afgenomen.
Het experiment
In een experiment lieten de onderzoekers muizen een taak uitvoeren waarbij ze voedsel zochten. Ze renden op een loopband tussen twee denkbeeldige plekken met eten en konden suikerwater likken uit een opening, maar na elke poging moesten ze kiezen of ze daar bleven of naar de andere plek gingen. Muizen lossen zo’n taak op verschillende manieren op: sommige tellen hoeveel keer op rij ze geen beloning krijgen, anderen houden bij hoeveel ze al wel hebben gekregen op een plek.
Terwijl de muizen bezig waren, filmden de onderzoekers hun gezichten met snelle camera’s die zestig beelden per seconde maakten. Daarna bekeken ze de kleine bewegingspatronen rond de neus, mond, wangen en andere delen van het gezicht. Deze bewegingen, die je met het blote oog nauwelijks ziet, bleken ‘codes’ te bevatten voor verschillende denkprocessen bij het nemen van beslissingen.
Verschillende strategieën leesbaar
De grote verrassing was dat deze gezichtsuitdrukkingen losstonden van de strategie die de muis echt gebruikte. Zelfs als een muis een bepaalde aanpak volgde, liet het gezicht ook informatie zien over de andere manieren van beslissen die het brein op de achtergrond berekende, maar die uiteindelijk niet werden gebruikt. Dit betekent dat de uitdrukkingen niet per se samenhangen met de lichamelijke acties die nodig zijn voor de taak. Het patroon was hetzelfde bij verschillende muizen. Zo hing één denkproces samen met meer beweging bij de neus dan bij de wang.
Even accuraat als hersenscan
Deze gezichtsuitdrukkingen gaven evenveel informatie als metingen van tientallen hersencellen tegelijk. De wetenschappers testten dat door te vergelijken hoe goed ze de denkprocessen konden voorspellen uit het gezicht versus uit hersenactiviteit in verschillende gebieden. In het deel van de hersenen dat met beweging te maken heeft, was de nauwkeurigheid hetzelfde, en het gezicht bleek zelfs beter te werken dan activiteit in gebieden die met beslissen en ruiken te maken hebben.
De denkprocessen waren ongeveer vijftig milliseconden eerder te zien in de hersenactiviteit dan in het gezicht. Dit wijst erop dat een specifiek hersengebied betrokken is bij het maken van deze bewegingen. Toen de wetenschappers dat gebied tijdelijk uitschakelden, werd het moeilijker en langzamer om de processen uit het gezicht af te lezen. De ontdekking sluit aan bij wat we over mensen weten. Mensen veranderen bijvoorbeeld onbewust hun houding of hun pupillen groter worden wanneer ze sterke emoties ervaren.
Het privacyprobleem
Het onderzoek is boeiend, maar ook praktisch interessant. De mentale processen van proefdieren kunnen in de toekomst misschien gevolgd worden, zonder dat er ingrijpende implantaten nodig zijn. Maar er is ook een risico: omdat de uitdrukkingen hetzelfde zijn bij verschillende muizen en makkelijk te herkennen zijn met computers, bestaat het risico op misbruik. In een wereld vol camera’s en slimme systemen die subtiele signalen analyseren, wordt het steeds lastiger om privacy te beschermen, en daarom is er behoefte aan regels tegen oneigenlijk gebruik van zulke technieken, erkennen de onderzoekers.
