Heb je ruzie met je partner? Je kunt erover schrijven in je dagboek, maar sinds kort kun je ook je hart uitstorten bij een chatbot. Het effect is ongeveer hetzelfde, blijkt uit een nieuwe Europese studie waarin een ChatGPT-creatie genaamd Amanda verrassend effectief blijkt.
De Britse Laura Vowels van de Universiteit van Lausanne wilde weten of een groot taalmodel (LLM), in dit geval ChatGPT-4o in de rol van ‘Amanda’, echt kan bijdragen aan het oplossen van relatieconflicten. Ze besloot daarom samen met haar team een studie op te zetten waarin 258 volwassenen werden gevolgd die allemaal in een relatie zaten en een concreet – maar niet gewelddadig – conflict wilden aanpakken.
Een deel van de deelnemers mocht achter een beeldscherm plaatsnemen en kreeg een gesprek met Amanda, die was voorgesteld als empathische relatietherapeut. Zij kregen de opdracht om minstens twintig keer heen en weer te praten met de chatbot. De andere groep wijdde zich aan een traditionele schrijfoefening, die haar sporen door de jaren heen al heeft verdiend: ze werden aangespoord om hun conflict te bekijken vanuit de ogen van een neutrale derde persoon, die het beste voor heeft met beide partners.
Verbetering in beide groepen
Voor en na de interventie vulden de deelnemers vragenlijsten in over hun probleem, hun relatie en hun eigen welzijn en twee weken later deden ze dit opnieuw. Onderzoeksleider Vowels en haar team waren verrast door de resultaten: zowel de Amanda-groep als de schrijfgroep rapporteerden minder spanning, een betere communicatie met de partner en een verbeterd gevoel van welzijn. Het maakte daarbij weinig uit welke methode werd gebruikt.
“Ons onderzoek laat zien dat één sessie met Amanda de relatietevredenheid, communicatie en het individuele welzijn merkbaar kan verbeteren. Dit laat zien dat chatbots op basis van grote taalmodellen echt de potentie hebben om toegankelijke en wetenschappelijk goed onderbouwde relatie-ondersteuning te bieden op grote schaal”, aldus Vowels. Met andere woorden: één chatsessie kan al helpen om relatieproblemen beter te relativeren en er constructiever over te praten.
Verrassend menselijk
Wat de onderzoekers vooral verbaasde, was dat de proefpersonen Amanda niet alleen nuttig vonden, maar dat ze het AI-algoritme zelfs beschreven als warm en empathisch. Vowels zegt daarover: “Het was interessant om te zien dat deelnemers de chatbot veel empathie toedichtten. Daarbij noemden ze ook gebruiksvriendelijkheid en therapeutische verbondenheid, eigenschappen die we normaal gesproken alleen toeschrijven aan menselijke therapeuten. Dit laat zien dat mensen bereid zijn om met AI in gesprek te gaan over gevoelige onderwerpen en dat ze er ook daadwerkelijk baat bij hebben.” De deelnemers ervoeren de AI niet als kil en afstandelijk, maar als een echte gesprekspartner.
Kanttekeningen en vervolgonderzoek
Het team somt een aantal beperkingen op van het onderzoek. Omdat het om slechts één sessie ging, is niet duidelijk of Amanda op de lange termijn net zo’n sterke ‘therapeutische band’ kan opbouwen als een menselijke hulpverlener. Ook zijn de deelnemers die niet terugkwamen voor de follow-up uit de analyse gehaald. Het is dus mogelijk dat de resultaten iets positiever zijn uitgevallen dan in werkelijkheid.
De onderzoekers hopen daarom dat er vervolgstudies worden opgezet die kijken naar langere therapietrajecten en ook naar het gebruik van chatbots in klinische settings. Daarbij is het bijvoorbeeld interessant om te kijken hoe AI-systemen omgaan met gesprekken waarin zaken als huiselijk geweld of zelfbeschadiging worden besproken. Het is erg belangrijk dat Amanda en haar kunstmatige collega’s dit soort risico’s signaleren en aan de bel trekken als dat nodig is.
Is de toekomst van relatietherapie digitaal?
Wat betekent dit nu voor koppels die vastlopen in eindeloze discussies en irritaties over de schoonfamilie, de volgende vakantiebestemming, het uitruimen van de vaatwasser of het tandpastadopje? Het onderzoek laat zien dat een digitale gesprekspartner net zo effectief kan zijn als een klassieke schrijfmethode die zijn nut al decennialang heeft bewezen. Het grote voordeel van Amanda is dat zij 24 uur per dag beschikbaar is. Bovendien zijn er geen wachttijd, reistijd of therapeutische kosten verbonden aan een chatbot.
Voorlopig blijft het natuurlijk een aanvulling, geen vervanging van echte therapie. Maar de boodschap van dit onderzoek is duidelijk: relatieproblemen delen met een ‘empathische’ AI is geen ver-van-je-bed-show meer. Het is een serieuze optie voor wie laagdrempelige steun zoekt en waarschijnlijk wordt het communicatieve niveau van de digitale gesprekspartner de komende jaren steeds hoger.
