Lezen op papier bereidt de hersenen efficiënter voor om later informatie te combineren dan lezen op een tablet. Dat blijkt uit een Japanse studie die deze week verscheen in het vakblad PLOS One.
Onderzoekers van de Universiteit van Tokio lieten 25 studenten een mangaverhaal lezen met een bijzondere structuur, een zogeheten zapping story. Elk verhaal bestaat uit twee helften die dezelfde gebeurtenissen vertellen, maar telkens vanuit het perspectief van een ander personage, in dit geval een koppel dat samenwoont. Wil je het hele plaatje, dan moet je beide helften in je hoofd combineren.
De studenten lazen de eerste helft van elk verhaal afwisselend op papier of op een tablet. Verlichting en leessnelheid waren zorgvuldig gelijkgetrokken. Daarna lazen de deelnemers de tweede helft op een schermpje in een fMRI-scanner. Tot slot kregen ze vragen: sommige over één helft alleen, andere die het samenleggen van beide helften vereisten.
Geen verschil in juistheid, wel in moeite
De eerste verrassing was dat de papierlezers en tabletlezers nagenoeg gelijk scoorden op vlak van correctheid. Beide groepen beantwoordden ongeveer 70 procent van de vragen juist. Wie alleen op begrip let, zou hier besluiten dat het medium er niet toe doet.
Maar bij vragen die het combineren van beide helften vereisten, deden tabletlezers er aanzienlijk langer over. Hun antwoorden klopten even vaak, maar ze hadden meer tijd nodig om er te komen. Bij vragen waar één helft volstond, was er geen verschil.
In de hersenscans werd duidelijk wat er aan de hand was. Bij papierlezers waren bepaalde taalgebieden in de linker frontale cortex (de gebieden vooraan in de linkerhersenhelft die betrokken zijn bij taalverwerking) minder actief tijdens het lezen van de tweede helft. Dat kwam niet omdat ze minder begrepen, maar omdat het hen blijkbaar minder moeite kostte. Tabletlezers moesten daarentegen extra hersengebieden inschakelen, waaronder de rechter tegenhanger van diezelfde regio, een gebied dat normaal gezien als ondersteuning bijspringt wanneer de hoofdtaalgebieden het zwaar hebben. Hoe hoger de tabletlezers scoorden, hoe sterker die ondersteuning werd geactiveerd.
Leestip: Deze webcam ziet met behulp van AI precies waar jouw kind vastloopt bij het lezen
Ankers op papier
De onderzoekers denken dat dit verschil verklaard kan worden door iets dat ze “ruimtelijk-temporele ankers” noemen. Op papier weet je intuïtief waar in het boek iets stond. Die ruimtelijke houvast helpt je brein om informatie te ordenen en later terug op te roepen. Een tablet wist die ankers uit. Elke pagina ziet er bijna identiek uit.
Daarbovenop speelt mogelijk een rol dat papier weerkaatst licht gebruikt en een scherm licht uitzendt. Dat kan een impact hebben op de leeservaring. En het fysiek omslaan van een pagina kost iets minder dan een seconde. Dat is net genoeg, vermoeden de auteurs, om je brein de overgang te laten verwerken.
Studie was niet perfect
Dit is wel maar een kleine studie. 25 deelnemers is voor hersenscanonderzoek standaard, maar bescheiden. Het ging bovendien specifiek om Japanse studenten, om manga, en om een tablet. Of dit ook geldt voor e-readers is niet duidelijk. De leeservaring op een e-reader ligt dichter bij die van een boek. Ook werd het onderzoek mede gefinancierd door manga-uitgever COAMIX.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
