De meter, die is ooit bedacht. Het verhaal erachter is echt wonderbaarlijk. Diederik legt uit waar de meter vandaan komt.
Ik ben 1,78 m – maar wat ís een meter eigenlijk in vredesnaam? Oh en wist je dat als je de meter gebruikt je dus ook accepteert dat de aarde een bol is?
In de achttiende eeuw gebruikte elke stad in zo z’n eigen lengtematen: Amsterdamse voeten, Rijnlandse voeten, scheepsvoeten, koningsvoeten… Chaos als je als handelaar van dorp naar dorp ging. Moet je voorstellen in die tijdwaren er 250 duizend verschillende maten in gebruik in Frankrijk alleen al. Daar waren ze klaar mee en de Franse revolutie brak uit, niet vanwege die lengtematen trouwens, meer vanwege belastingen en honger en dat soort zaken, maar de revolutionairen riepen: “Één universele maat!” Niet gebaseerd op de voetmaat van een of andere koning wiens kop eraf moet, maar iets dat iedereen op aarde zelf kan opmeten. Of je nu in Duitsland, China, Frankrijk of Amerika woont. Namelijk de aarde zelf.
Het recept is qua idee simpel: neem de afstand van de Noordpool tot de evenaar, deel die door tien miljoen, en voilà: dat is één meter. En ja, men wist al eeuwen dat de aarde een “afgeplatte” bol was.
Tussen 1792 en 1798 trokken de Franse landmeters Jean-Baptiste Delambre en Pierre Méchain eropuit. De één startte in Duinkerke en ging zuidwaarts, de ander vertrok in Barcelona en ging noordwaarts. Met hoekmeters en verrekijkers maten ze hoeken tussen allerlei herkenningspunten die ze onderweg tegenkwamen. Ze trotseerden koude, malaria, opstandige boeren én oorlogsdreiging – want wie loopt er nou met meetinstrumenten rond om de aarde op te meten? De boeren vonden het maar raar.
Na zes jaar hadden ze de afstand van pak weg 1075 km extreem exact bepaald en door de stand van de sterren op te meten op beide locaties, konden ze bepalen welk deel van de omtrek ze gehad hadden. Zo konden ze uitrekenen hoe groot een meter moet zijn die precies 10 miljoen keer in de aarde past.
En hoe nauwkeurig waren ze? Met moderne satellieten weten we nu dat hun meterdefinitie slechts 0,2 mm afwijkt. En daarom vind ik het soms zo bizar dat mensen nu niet geloven in dat de aarde een bol is. Iedereen wist het destijds. Zelfs al rond 1650 wist Isaac Newton dat de aarde een beetje afgeplatte bol is en hij had laten zien dat ie voor 1/230e afgeplat is. Vlakbij de huidige waarde van 1/298e wat door satellieten is opgemeten.
Dus elke keer dat je iets van één meter meet, neem je in gedachten een stukje van onze prachtige, bolle wereld. Fascinerend, toch?
