Waarom herinner je je sommige momenten glashelder, terwijl andere gebeurtenissen vervagen? Onderzoekers van Boston University denken het antwoord te hebben: emoties spelen een sleutelrol. Ze maken zelfs triviale herinneringen onvergetelijk.
De Amerikanen hebben ontdekt hoe het komt dat zelfs een doodgewoon moment je goed bijblijft als het gekoppeld is aan een emotioneel of verrassend voorval. Denk aan het winnen van de loterij: je onthoudt niet alleen de winnende nummers, maar ook wat je vlak daarvoor deed en met wie je was. Hetzelfde geldt voor de aanslagen op de Twin Towers: veel mensen weten nog als de dag van gisteren hoe 11 september 2001 er voor hen uitzag.
Emotionele lijm
“Herinneringen zijn geen passieve opnames: onze hersenen beslissen wat belangrijk is en emotionele gebeurtenissen kunnen fragiele herinneringen versterken”, zegt hoofdonderzoeker Robert Reinhart van Boston University. Je kunt het vergelijken met een wandeling in Yellowstone National Park, stellen de onderzoekers. Wie opeens een kudde bizons tegenkomt, onthoudt niet alleen dat indrukwekkende moment, maar ook kleine details eromheen: een steen op het pad, een dier dat wegschiet of een opmerking van een andere wandelaar.
Er is lang discussie geweest over de vraag of zwakke herinneringen echt sterker worden door de koppeling aan een belangrijk moment. Reinhart en zijn team testten deze hypothese door maar liefst tien verschillende experimenten uit te voeren met in totaal zo’n 650 deelnemers. Bovendien zetten ze kunstmatige intelligentie in om uiteindelijk tot de conclusie te komen dat het brein een soort schuifregelaar gebruikt. Hoe krachtiger het emotionele moment, des te sterker de herinneringen ná dat emotionele moment worden. Voor herinneringen vóór het hoogtepunt speelt vooral inhoudelijke gelijkenis een rol, zoals eenzelfde kleur of thema. “Het is voor het eerst dat er duidelijk bewijs is dat de hersenen zwakke herinneringen redden. Het brein doet dit stapsgewijs, gestuurd door de link met een bepaalde emotionele gebeurtenis”, legt onderzoeker Chenyang Lin uit. “Het gaat niet alleen om timing, maar ook om conceptuele overlap.”
Fragiele herinneringen krijgen voorrang
Het effect werkt het beste bij momenten die zelf weinig emotie oproepen. Zodra een secundaire herinnering al sterk geladen is, neemt het versterkende effect af. “De hersenen lijken fragiele herinneringen voorrang te verlenen. Zonder de heftige gebeurtenis zouden die ongetwijfeld verdwijnen in de mist”, aldus Reinhart. Ons geheugen is dus geen neutrale harde schijf, maar een selectieve redacteur die onder andere op basis van emotie beslist wat blijft hangen en wat vervaagt.
De bijzondere ontdekking maakt duidelijk dat onze hersenen herinneringen niet willekeurig opslaan, maar voortdurend afwegingen maken. De onderzoekers zijn enthousiast en zien kansen om deze nieuwe inzichten in de praktijk toe te passen en nieuwe behandelmethodes te ontwikkelen. “Het is al heel lang een doel binnen de cognitieve neurowetenschap om nuttige herinneringen te versterken of schadelijke te verzwakken”, vertelt Reinhart. “Onze studie maakt duidelijk dat we emoties op een zorgvuldige manier in kunnen zetten om dat te bereiken. In het onderwijs kan dat bijvoorbeeld door saaie lesstof te koppelen aan een levendig verhaal of verrassende anekdote. In de zorg zou de methode kunnen helpen om waardevolle herinneringen bij ouderen te versterken. Maar het werkt ook andersom: bij mensen met trauma-gerelateerde stoornissen wil je juist niet dat een pijnlijke herinnering versterkt wordt. Zo kun je traumatische herinneringen bij patiënten met PTSS naar de achtergrond brengen.
Ons brein blijkt dus niet puur een opslagplaats van ervaringen, maar juist een actief systeem dat beslist welke momenten ons leven lang bij ons blijven en welke verdwijnen.
