Een nieuw onderzoek laat zien waarom vogels van die opvallend grote eieren leggen.
Een vraag houdt onderzoekers al heel lang bezig: waarom leggen vogels eigenlijk van die grote eieren? Want alhoewel veel vogels klein zijn, zijn hun eieren soms groter dan de eieren van sommige dinosaurussoorten. Een nieuwe studie geeft daar nu een mogelijke verklaring voor. Het onderzoek is te vinden in Royal Society Open Science.
Groter kuiken, groter ei
Een gecombineerd team van onderzoekers, afkomstig van het American Museum of Natural History en Princeton University, ontdekte een sterk verband tussen de gemiddelde hersengrootte van een soort en de grootte van de kuikens die een soort produceert. Dieren met relatief grote hersenen krijgen meestal minder jongen. Maar: die jongen zijn per stuk wel groter, en een groter kuiken heeft al snel een groter ei nodig.
Om dat te ontdekken vergeleken de onderzoekers de gegevens van zoogdieren, vogels en reptielen. Ze keken onder meer naar de grootte van het lichaam, de hersenen en de jongen. Bij vogels en reptielen keken ze specifiek naar de eieren. Bij zoogdieren keken ze naar pasgeboren dieren. Door al die groepen samen te bekijken zagen ze een duidelijk patroon ontstaan: soorten met relatief grotere hersenen hebben vaak grotere nakomelingen.
Hoofdonderzoeker Stephanie Lechki zegt: “Veel dinosauriërs waren enorm groot, vooral de soorten die niet vlogen. Toch waren zelfs de grootste dinosauruseieren kleiner dan de grootste vogeleieren. Onze resultaten wijzen erop dat dat verschil is ontstaan door de evolutie van de hersenen. Toen vogels na verloop van tijd grotere hersenen ontwikkelden kregen ze daardoor ook grotere kuikens. Daarvoor waren grotere eieren nodig.”
Oud raadsel
Volgens de onderzoekers biedt het onderzoek een nieuw antwoord op een oud raadsel. In het verleden dachten biologen vaak dat mogelijk de stofwisseling verantwoordelijk was voor het ontstaan van grotere eieren. Er waren destijds al wel vermoedens dat het formaat van de hersenen er mogelijk ook iets mee te maken kon hebben, maar het probleem was vooral dat veel onderzoeken wat dat betreft vooral keken naar alleen maar vogels, of alleen maar zoogdieren. Daardoor was het moeilijk om een overkoepelend patroon te ontdekken dat relevant is voor veel verschillende soorten.
Door zoogdieren, vogels en reptielen samen te onderzoeken wordt de reikwijdte van het gevonden patroon een stuk duidelijker. Het patroon lijkt bij meerdere gewervelde dieren terug te komen, wat ervoor zorgt dat niet alleen iets kan zeggen over de voortplanting van vogels. In plaats daarvan kan het iets zeggen over de manier waarop voortplanting zich in het algemeen door de tijd heen heeft ontwikkeld.
Gekke fossielen
De ontdekking kan ook helpen bij het begrijpen van ‘gekke’ dinosaurusfossielen. Zo werden in de Gobiwoestijn in de jaren negentig fossielen gevonden van broedende oviraptorosauriërs. De precieze indeling van deze groep is trouwens heel onzeker. In het algemeen zijn wetenschappers het erover eens dat deze groep heel dicht bij de overgang van dinosaurus naar vogel staat. Maar aan welke kant? Dat is dus nog heel omstreden.
Teamlid Roger Benson legt uit dat die fossielen nu in een veel breder verhaal passen. “Dit onderzoek zet die bijzondere fossielen in een veel groter evolutionair beeld,” zegt hij. “Het verband tussen hersengrootte en de grootte van nakomelingen kan grote gevolgen hebben gehad tijdens de overgang van dinosaurus naar vogel.”
Leestip: Nieuwe dinosaurus uit Patagonië viste als een reiger
Het onderzoek laat zien dat die gevolgen mogelijk veel verder gaan dan alleen het formaat van het ei zelf en de grootte van het kuiken. Een groter ei vraagt bijvoorbeeld ook om meer ruimte in het lichaam van het moederdier. Ook kunnen grotere eieren ervoor zorgen dat de vorm van het nest verandert. En als de grotere jongen vervolgens uitkomen hebben ze vaak ook meer zorg en voedsel nodig.
Het team wijst er ook op dat nog niet helemaal zeker is hoe overkoepelend het gevonden patroon precies is. Zo hebben ze nog niet gekeken naar hoe vaak een dier eieren legt per jaar en of dat een groot verschil maakt. Een vervolgonderzoek moet daarom uitwijzen of hetzelfde patroon ook geldt voor soorten die meerdere keren per jaar jongen krijgen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Een van de laatste titanen: grootste dinosaurus van Zuidoost-Azië ontdekt en De evolutie in zijn puurste vorm: waarom vogels eerder doodgaan als ze grotere eieren leggen . Of lees dit artikel: Waarom leggen mensen geen eieren? .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
