Naaldbomen groeien op het zuidelijk halfrond soms vier keer sneller dan in hun ‘thuisgebied’. Ook blijken ze daar beter bestand te zijn tegen droogte.
Normaalgesproken gaat snelle groei bij bomen ten koste van hun weerstand tegen moeilijke omstandigheden. Maar bij naaldbomen die buiten hun oorspronkelijke leefgebied groeien lijkt dat anders te werken. Dat blijkt uit een groot onderzoek dat is gepubliceerd in het tijdschrift Nature. De resultaten bieden nieuwe kansen om in rap tempo meer CO₂ uit de lucht te halen met behulp van bomen.
Jaarringen tellen
Voor het onderzoek bekeken wetenschappers naaldbomen op 192 locaties, verspreid over vier continenten. Ze richtten zich onder meer op dennen, sparren en ceders die van nature op het noordelijk halfrond voorkomen. Sommige van deze soorten zijn in de afgelopen tientallen jaren ook op het zuidelijk halfrond aangeplant, bijvoorbeeld in Chili, Brazilië en Zuid-Afrika. Door bomen uit beide gebieden met elkaar te vergelijken konden de onderzoekers zien welke invloed hun leefomgeving heeft op de groei en hoe goed ze tegen droogte kunnen.
Leestip: ‘Zombieboom’ in Queensland dreigt door schimmel binnen een generatie te verdwijnen
Voor het onderzoek keken ze naar de jaarringen van de bomen. Elke ring vertelt iets over de groei in een bepaald jaar. Door die ringen te vergelijken konden de wetenschappers zien hoe snel de bomen groeiden en hoe ze reageerden op droge perioden. De verschillen waren opvallend groot: sommige naaldbomen groeiden op het zuidelijk halfrond tot vier keer sneller dan soortgenoten in het oorspronkelijke leefgebied. Bovendien hadden ze tijdens droogtes minder last van teruglopende groei en herstelden ze daarna beter.
Goed voor het klimaat
Volgens ecoloog Stephen Brewer van de University of Mississippi is dat bijzonder. “Dit resultaat is verrassend, omdat we er normaalgesproken van uitgaan dat er een afweging bestaat tussen hoe snel een plant kan groeien en hoe goed die tegen moeilijke omstandigheden kan”, legt hij uit. Een boom die veel energie gebruikt om snel te groeien heeft doorgaans minder ruimte om zich tegen droogte te beschermen. Maar de onderzochte naaldbomen lijken beide goed te kunnen.
Hoe dat precies komt weten de onderzoekers nog niet. Wel vonden ze een mogelijke verklaring: op het zuidelijk halfrond bleken sommige naaldbomen meer koolhydraten op te slaan. Wanneer een boom door een droogte minder goed kan groeien, kan hij deze voorraad gebruiken om belangrijke processen langer in leven te houden. Ook vonden de onderzoekers aanwijzingen dat de bomen meer CO₂ opnemen tijdens de fotosynthese.
Leestip: Spechten halen adem op het ritme waarmee ze in bomen hakken
Die ontdekking is vooral interessant vanwege de klimaatverandering. Bomen nemen tijdens hun groei CO₂ op uit de lucht en slaan de koolstof op in hun hout en wortels. Daarom worden wereldwijd bomen aangeplant om de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer te verminderen. Bomen die snel groeien en ook goed tegen droogte kunnen lijken daarvoor bijzonder geschikt. Zeker omdat langere perioden van droogte een steeds grotere bedreiging vormen voor bossen.
Lokale biodiversiteit
Toch is het volgens de onderzoekers geen goed idee om overal zomaar snelgroeiende naaldbomen aan te planten. “Het eenvoudige antwoord zou zijn om plantages aan te leggen met uitheemse naaldbomen die snel groeien en goed tegen droogte kunnen”, zegt onderzoeker Alex Fajardo van de University of Talca. “Maar deze keuze brengt enorme risico’s met zich mee. Vooral op het zuidelijk halfrond hebben zulke plantages in het verleden grote gevolgen gehad voor de lokale biodiversiteit.”
Een belangrijk probleem is dat de aangeplante bomen zich niet altijd aan de grenzen van hun plantage houden. Ze kunnen zich verspreiden naar natuurgebieden waar ze oorspronkelijk niet voorkwamen. Daar groeien ze soms zo goed dat andere, inheemse planten nauwelijks nog een kans krijgen. In Brazilië gebeurt dat bijvoorbeeld in de Cerrado, een uitgestrekt savannegebied met veel unieke planten en dieren. Dennen die zich vanuit plantages verspreiden verdringen daar op sommige plekken de inheemse begroeiing volledig.
Leestip: Bomen die een zonsverduistering voelen aankomen? Wetenschappers halen veelbesproken studie onderuit
Daarnaast bestaat er volgens het team ook een risico op meer bosbranden. In savannegebieden speelt vuur van nature een belangrijke rol. Wanneer daar grote aantallen naaldbomen dicht op elkaar worden geplant kan dat het brandgevaar vergroten.
Gelukkig vonden de onderzoekers ook een mogelijk alternatief. Bomen uit het geslacht Nothofagus, ook wel schijnbeuken genoemd, bleken eveneens behoorlijk goed te groeien en droogte te verdragen. Anders dan de onderzochte noordelijke naaldbomen komen deze bomen wel van nature op het zuidelijk halfrond voor. Daardoor kunnen ze in bepaalde gebieden een duurzamere keuze zijn.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Laat je kinderen gerust in bomen klimmen: ‘kinderen hebben recht op risicovol spel en Waarom bossen niet alleen uit hoge bomen bestaan . Of lees dit artikel: Reuzenbomen blijken beter bestand tegen droogte dan gedacht .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

