Potvissen slapen rechtop onder het zeeoppervlak. Onderzoekers weten nu hoe ze tijdens hun slaap op hun plek blijven.
Potvissen hebben een opvallende manier van slapen: ze hangen bijna rechtop in het water met hun kop naar boven of beneden. Daarbij blijven ze vlak onder het zeeoppervlak. Geen andere bekende walvissoort rust op deze manier.
Wetenschappers vermoedden al een tijd dat deze houding voordelen heeft: waarschijnlijk bespaart het energie en hebben de dieren door de bijzondere houding minder last van golven. Tot nu toe was alleen niet duidelijk hoe potvissen tijdens hun slaap op dezelfde diepte konden blijven.
Leestip: Drone ontdekt dat er mogelijk dodelijk virus rondgaat onder walvissen
Onderzoekers van de University of St Andrews en de Université de Neuchâtel hebben daar nu een antwoord op gevonden: potvissen laten tijdens hun rust kleine hoeveelheden gas ontsnappen. Daardoor ontstaan luchtbellen. Met deze bellen kunnen de dieren regelen hoe sterk ze naar boven drijven.
Dat is nodig, omdat potvissen van nature een groot drijfvermogen hebben. In hun kop zit namelijk veel spermaceti. Daardoor worden ze als het ware naar het oppervlak geduwd. Wanneer het dier langzaam naar boven beweegt, daalt de druk van het water. Het gas in de longen zet dan uit. Hierdoor krijgt de walvis nog meer opwaartse kracht. Door een deel van het gas als bellen vrij te laten, kan de potvis dat effect verminderen. Zo blijft de potvis op dezelfde positie in het water hangen. Het onderzoek is te vinden in Journal of Experimental Biology.
Slapende potvissen
Voor het onderzoek plaatsten de wetenschappers kleine meetapparaten op potvissen voor de kust van Noorwegen. De apparaten werden met zuignappen op de huid bevestigd. Ze registreerden geluiden en de bewegingen van de dieren in drie richtingen. De onderzoekers verzamelden op die manier gegevens van 42 potvissen. Tien van deze dieren rustten vooral met hun kop naar beneden. De rest sliep met hun kop naar boven. De potvissen lieten tijdens het rusten luchtbellen ontsnappen. De meetapparaten namen de geluiden van die bellen duidelijk op.
Daarna maakten de onderzoekers een computermodel. In dat model verwerkten ze onder meer de dichtheid van het lichaamsweefsel, de weerstand van het water en de hoeveelheid gas in het lichaam. Zo konden ze berekenen hoe het drijfvermogen van een potvis tijdens het slapen verandert.
De uitkomsten bevestigden dat het vrijlaten van bellen helpt om de opwaartse kracht te verkleinen. Daardoor kan een slapende potvis vlak onder het oppervlak blijven. Het dier hoeft daarbij maar weinig te zwemmen en gebruikt dus weinig energie. De onderzoekers ontdekten ook dat potvissen slapen met relatief weinig lucht in hun longen. Daaruit blijkt dat de dieren de hoeveelheid gas in hun lichaam bewust aan lijken te passen voor een bepaald doel.
Overtollig gas
Onderzoeker Patrick Miller van de Sea Mammal Research Unit van de University of St Andrews zegt: “Dit onderzoek bevestigt dat potvissen hun drijfvermogen heel precies kunnen regelen door gas vrij te laten. Daardoor kunnen ze vlak onder het zeeoppervlak blijven, met bijna geen opwaartse of neerwaartse beweging.” Vooral het moment waarop de dieren dit doen maakt de ontdekking bijzonder. “Het is fascinerend dat ze zulke kleine aanpassingen kunnen maken terwijl ze vermoedelijk slapen”, zegt Miller.
Toch zijn nog niet alle vragen beantwoord. Het is namelijk ook mogelijk dat de luchtbellen nog een andere functie hebben. Zo sluiten de onderzoekers niet uit dat de potvissen via hun longen ook overtollig koolstofdioxide of stikstof afvoeren. In dat geval helpt het vrijlaten van bellen niet alleen bij het drijven, maar mogelijk ook bij de gaswisseling in het lichaam.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Potvissen in de Middellandse Zee blijken een eigen dialect te hebben en Wetenschappers luisteren potvissen af en ontdekken dat ze veel meer te vertellen hebben dan gedacht . Of lees dit artikel: Potvis met 29 kilo(!) afval in zijn lijf aangespoeld in Spanje .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
