Het spectaculaire baltsgedrag van manakins begon mogelijk met het wennen aan een energierijk dieet.
Manakins zijn kleine tropische vogels uit de regenwouden van Midden- en Zuid-Amerika. De mannetjes staan bekend om hun felle kleuren en haast ongelooflijke danspasjes. Ze maken snelle salto’s, maken met hun vleugels een geluid dat klinkt als vuurwerk en voeren soms strak geoefende routines uit met andere mannetjes. Alles draait om hetzelfde doel: indruk maken op een vrouwtje.
Achter die show schuilt echter meer dan spierkracht en flair. Een nieuwe studie in Current Biology laat zien dat het spectaculaire baltsgedrag van manakins mogelijk pas kon ontstaan nadat hun verre voorouders hun menu veranderden. Ze gingen meer fruit eten. En dat zette volgens de onderzoekers een reeks veranderingen in gang: in smaak, spijsvertering, voortplanting en uiteindelijk ook in gedrag en uiterlijk.
Leestip: Vogeltje scoort met quickstep
“Eerst keken we vooral naar de flamboyante kant: de spieren, veren en dansen,” zegt onderzoeker Christopher Balakrishnan. “Maar toen we de genomen van manakins vergeleken met die van andere vogels, sprongen juist de genen voor het proeven en verteren van fruit eruit.” Volgens hem begonnen die veranderingen al vroeg in de stamboom van de vogels, lang voordat de meest spectaculaire dansen ontstonden.
Dat is opvallend, want manakins doen dingen die veel energie kosten. Sommige soorten hebben vleugelspieren die extreem snel samentrekken. Tijdens een optreden kan de hartslag van een mannetje in korte tijd bijna naar zijn maximum schieten. Sommige mannetjes besteden tot wel negentig procent van de dag aan baltsen. Daar is veel energie voor nodig, en fruit kan die energie leveren.
Veranderend menu
Toch is het eten van fruit niet voor elke vogel eenvoudig. Veel vogels kunnen zoet niet eens (goed) proeven, omdat hun verre voorouders hun zoetreceptor verloren. Manakins blijken daar een eigen oplossing voor te hebben gevonden. De onderzoekers ontdekten dat zij opnieuw een vorm van zoetwaarneming hebben ontwikkeld. Dat deden ze via een smaakreceptor die oorspronkelijk vooral bedoeld was voor het detecteren van hartige smaken.
Ook de spijsvertering veranderde. De onderzoekers vonden aanwijzingen dat een enzym dat bekendstaat als lactase-florizine hydrolase bij manakins veel minder actief is geworden. Dat klinkt misschien vreemd: als een behulpzame stof minder goed werkt lijkt dat al snel nadelig te zijn. In dit geval kan het juist geholpen hebben. Het enzym kan bepaalde giftige stoffen uit (onrijp) fruit afbreken. Alleen: die stoffen worden afgebroken tot producten die de opname van suiker kunnen verstoren. Als het enzym minder actief is kan daardoor een balans bereikt worden waardoor de vogels uiteindelijk meer energie uit fruit kunnen halen.
Vogelstamboom
Om dit te ontdekken combineerde het internationale onderzoeksteam meerdere aanpakken. Ze brachten de genomen van verschillende manakinsoorten in kaart en vergeleken die met andere vogels. Daarbij zochten ze naar sporen van natuurlijke en seksuele selectie. Ook testten ze in het lab of de smaakreceptoren echt op suiker reageerden en hoe actief het verteringsenzym was. Vervolgens legden ze de verzamelde gegevens naast een grote vogelstamboom met meer dan 1300 verwante soorten.
Daarbij kwam een duidelijke volgorde naar voren. Eerst veranderde het dieet: de voorouders van manakins begonnen eerst meer fruit te eten. Daarna ontstonden veranderingen in voortplanting, zoals het systeem waarbij mannetjes op baltsplaatsen optreden en vrouwtjes de jongen alleen grootbrengen. De veranderingen die zorgden voor de prachtige verenkleden en spectaculaire ‘moves’ op de dansvloer volgden daarna pas.
Extreme eigenschappen
Dat maakt de studie relevant voor een grotere vraag in de evolutiebiologie: waarom evolueren sommige dieren zulke extreme eigenschappen? Bij manakins lijkt het antwoord niet alleen te liggen in partnerkeuze. Die speelde zeker een grote rol, maar het fruitdieet kan de voorwaarden daarvoor geschapen hebben. Door het nieuwe dieet kregen vrouwtjes genoeg energie om zonder hulp hun jongen groot te brengen. Daardoor konden de mannetjes al hun tijd en energie steken in het opzetten van een spectaculaire show.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Meer glas dan groen: prieelvogels in de stad bouwen hun priëlen vooral met ons afval en Deze roofvogel krijgt vaker dochters als er in een leefgebied meer dan genoeg eten te vinden is . Of lees dit artikel: Hoe baby’s leren praten? Nou, op dezelfde manier als zangvogels .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
