Seksueel contact tussen dieren van hetzelfde geslacht komt veel vaker voor in de natuur dan je misschien zou denken. Uit een nieuw studie blijkt nu ook waarom.
Lang werd gedacht dat seks tussen dieren van hetzelfde geslacht niet vaak voorkwam, een uitzondering op de regel. Inmiddels weten onderzoekers wel beter: het gedrag is waargenomen bij zo’n 1.500 verschillende diersoorten. Zelfs sommige spinnen en insecten doen het. Maar niet elke soort doet het en al zeker niet even vaak. Waarom sommige soorten het veel vaker doen dan andere, bleef tot nu toe een raadsel.
Onderzoekers uit Groot-Brittanië doken daarom in de wetenschappelijke literatuur en brachten gegevens samen van maar liefst 491 soorten primaten (de groep waartoe apen, mensapen, lemuren en ook mensen behoren). Bij 59 van deze soorten is seksueel gedrag tussen individuen van hetzelfde geslacht gedocumenteerd. Het gaat dan niet enkel over seks. Sommige dieren bespringen elkaar bijvoorbeeld, of wrijven hun genitalia tegen elkaar.
Sociale smeerolie
De onderzoekers ontdekten een duidelijk patroon: soorten die in grote, complexe groepen leven met duidelijke rangorden doen het veel vaker. Hetzelfde geldt voor soorten die te maken hebben met moeilijke omstandigheden. De wetenschappers noemen droogte, weinig voedsel of veel roofdieren als mogelijke factoren.
Hoe valt dat te verklaren? De wetenschappers denken dat seks met soortgenoten van hetzelfde geslacht een soort sociale smeerolie kan zijn. In een groep waar veel spanning heerst door concurrentie om voedsel of status, kan dit gedrag helpen om banden te smeden en conflicten te bezweren.
Wellicht het bekendste voorbeeld zijn bonobo’s. Bij deze mensapen is al eerder waargenomen dat genitaal contact tussen vrouwtjes na een ruzie helpt om de vrede te bewaren en de verhoudingen te herstellen. Ook bij de Chinese gouden stompneusaap, die in barre berggebieden leeft waar voedsel schaars is, lijkt het gedrag te helpen om de groep hecht te houden.
Van alle onderzochte soorten zijn Japanse makaken echter de absolute koplopers. Deze dieren staan bekend om hun ingewikkelde sociale structuren met strikte rangorden. Bij Japanse makaken werd het gedrag maar liefst bijna drie keer per uur waargenomen. Bij andere soorten was dit veel minder vaak. Makaken doen het zelfs veel vaker dan bonobo’s.
Niet enkel de omgeving speelt een rol
Het onderzoek toont ook aan dat het niet alleen om de directe omgeving gaat. Soorten waarbij mannetjes en vrouwtjes flink in grootte verschillen (iets dat vaak samengaat met heftige competitie tussen mannetjes) en soorten die lang leven, vertonen het gedrag eveneens vaker. Langlevende dieren hebben nu eenmaal meer tijd om complexe sociale relaties op te bouwen en te onderhouden.
Het gedrag lijkt daarentegen maar voor een klein deel erfelijk te zijn. Eerder onderzoek bij resusapen wees uit dat slechts zo’n 6 procent van de variatie in dit gedrag verklaard kan worden door genetische factoren. De rest hangt af van de omgeving, de sociale situatie en wat dieren van elkaar leren.
Klimaatverandering als factor?
Tot slot werpen de wetenschappers een blik op de toekomst. Als klimaatverandering leidt tot meer extreme omstandigheden en schaarste, zou dit gedrag bij sommige diersoorten wel eens kunnen toenemen. Na orkaan Maria op het eiland Cayo Santiago, een onderzoeksplek met een makakenkolonie, zagen de wetenschappers bijvoorbeeld een toename van seksuele contacten tussen apen van hetzelfde geslacht.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bonobovrouwtjes geven misleidende signalen, maar mannetjes prikken er zó doorheen en Ook chimpansees en bonobo’s hebben verschillende vriendenkringen en vage kennissen. Of lees dit artikel: Orang-oetans halen slaap in met dutjes. Dit is wat wij ervan kunnen leren.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
