Het nestgedrag van bijen kan voor een groot deel bepalen hoe goed ze met hitte om kunnen gaan.
Australische wilde bijen die zich nestelen in plantenstengels kunnen de toenemende hitte het moeilijkst opvangen. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek naar 95 soorten bijen die leven in het oosten van Australië. De onderzoekers wilden weten welke bijensoorten het meest kwetsbaar zijn voor de stijgende temperaturen. Hun conclusie: niet alleen de hittebestendigheid van een bij is belangrijk, maar vooral waar deze het nest bouwt. Het onderzoek is te vinden in Nature Communications.
Waar bijen nestelen
Australië telt ongeveer 1700 soorten inheemse bijen. Die soorten nestelen zich op grofweg drie verschillende manieren: sommige graven gangen in de grond, anderen gebruiken het liefst holtes in hout en de laatste groep kiest het liefst voor een nest in een plantenstengel. Specifiek die laatste groep lijkt op korte termijn het meeste risico te lopen.
De onderzoekers ontdekten dat bijen die zich in plantenstengels nestelen gemiddeld het meest hittebestendig zijn. Toch lopen dus specifiek deze soorten het meeste risico. Hoofdonderzoeker Carmen da Silva van Macquarie University legt uit: “Bijensoorten die zich ondergronds nestelen kunnen zich veel beter verstoppen voor de toenemende temperaturen. Hun nest lijkt een beetje op een koele kelder. Uiteindelijk hebben ze daardoor minder last van hittestress. Bijen die bovengronds leven hebben dat voordeel niet. Vooral bijen die zich in dunne plantenstengels nestelen worden daardoor nauwelijks beschermd tegen de toenemende hitte.”
Temperatuurbubbels
Voor het onderzoek mat het team de hittetolerantie van 3484 individuele bijen, verdeeld over 95 soorten. De bijen kwamen van locaties langs een groot deel van het oosten van het Australische vasteland. In het lab werd gekeken bij welke temperatuur de dieren de hitte niet meer aankonden. Daaruit bleek dat soorten die zich nestelen in plantenstengels doorgaans het meest hittebestendig zijn. Soorten die zich ondergronds nestelen bleken daarentegen het minst hittebestendig te zijn. Soorten die zich het liefst nestelen in een boomstam zaten daar ongeveer tussenin.
Daarna vergeleken de onderzoekers die waarden met het klimaat van de vindplaatsen en met het microklimaat van de nesten. Dat laatste bleek belangrijk: algemene klimaatgegevens, zoals de luchttemperatuur in een gebied, vertellen maar een deel van het verhaal. Kleine dieren, zoals bijen, kunnen soms last hebben van kleine ‘temperatuurbubbels’ die veel warmer of juist koeler zijn dan de algemene temperatuur aangeeft. Da Silva zegt: “bijensoorten die zich nestelen in plantenstengels lijken het minst goed in staat om zulke ‘temperatuurbubbels’ te ontlopen. Daardoor worden ze op korte termijn waarschijnlijk het hardst geraakt door de klimaatverandering.”
Leestip: Honingbijen zijn beter bestand tegen hittestress als ze samen zijn
Het onderzoek wijst ook nog op een andere vondst: soorten die dichter bij de evenaar leven hebben doorgaans meer last van de klimaatverandering. Onderzoeker Vanessa Kellermann van La Trobe University legt uit: “veel van deze soorten zijn doorgaans veel hittebestendiger dan soorten die verder weg van de evenaar leven. Toch lopen deze soorten het meeste risico. Dat heeft onder andere te maken met het feit dat ze vaak al in hele warme gebieden leven en daardoor vaker al heel dicht op hun thermische bovengrens zitten.”
Onmisbaar
De studie is belangrijk vanwege veel verschillende redenen. Zo zijn bestuivers, zoals bijen, in veel gevallen onmisbaar voor het succesvol voortbestaan van de natuur en ook van sectoren zoals de landbouw. Zo wijzen de onderzoekers op het feit dat ze onmisbaar zijn voor de productie van onder meer macadamianoten, avocado’s en mango’s. Echter houden bijen dus ook ecosystemen in stand. Als bepaalde bijensoorten verdwijnen door de klimaatverandering kan dat grote gevolgen hebben voor de planten die van hun bestuiving afhankelijk zijn.
Daarom wilde het team beter begrijpen welke soorten als eerste in de problemen zullen komen. Het onderzoek laat zien dat het gedrag van een soort daarbij een hele belangrijke rol speelt. Want niet alleen de algemene temperatuur van een gebied is belangrijk, maar ook waar en hoe bijensoorten zich nestelen. Dat is een belangrijke les voor natuurbeheerders: als zij alleen naar de temperatuur van de buitenlucht kijken kunnen ze daardoor de kwetsbaarheid van bijensoorten verkeerd inschatten.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bijen dansen het beste met publiek: zonder toeschouwers wordt het een rommeltje en Wat we kunnen leren van het bijenbrein . Of lees dit artikel: Onopvallend fossiel blijkt boordevol unieke bijennesten te zitten .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
