Vogelen is niet alleen leuk: het kan mensen met afasie ook helpen om weer makkelijker contact te maken met anderen.
Een overvliegende roofvogel, een roep uit een boom of een nest met piepende kuikens: voor mensen die na een beroerte moeite hebben met spreken kunnen zulke elementen een onverwachte aanleiding zijn om contact te maken. Dat ontdekte een team van de University of Montana, die voor een nieuwe behandelmethode revaliderenden buiten liet vogelen. In het wetenschappelijke tijdschrift Frontiers in Bird Science beschrijven ze hoe deze aanpak werkt en waarom specifiek vogels kijken daarvoor geschikt lijkt te zijn.
Opgesloten in jezelf
Afasie ontstaat doordat de hersenen schade hebben opgelopen. Dat kan door een harde val zijn, maar ook als het gevolg van een beroerte. Afasie heeft vooral een groot effect op het taalvermogen van een patiënt. Zo kunnen mensen met afasie bijvoorbeeld minder goed spreken en schrijven.
Volgens de onderzoekers krijgt ongeveer een derde van de mensen na een beroerte ermee te maken. Dat kan grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven: gesprekken worden moeilijker en sommige mensen trekken zich daardoor steeds verder terug. Afasie zegt niets over iemands verstand, benadrukt onderzoeker Catherine Off. “Afasie leidt vaak tot een soort van identiteitsdiefstal”, zegt ze. “Mensen met afasie hebben geen verstandelijke beperking: ze zijn nog steeds zichzelf. Alleen hun taalvermogen is veranderd.”
Leestip: Verkeerslawaai vermindert het rustgevende effect van vogelgezang verrassend snel
Op de campus in Montana proberen onderzoekers die problemen op een nieuwe manier te benaderen. Het vogelen maakt dan ook deel uit van een intensief programma voor mensen met afasie. De onderliggende samenwerking tussen vogeldeskundigen en taaltherapeuten begon enkele jaren geleden en raakte steeds uitgebreider. In 2021 wilden deelnemers bijvoorbeeld meer weten over uilen. Daarom kregen ze onder andere opgezette vogels te zien. Dat leidde vanzelf tot vragen, reacties en gesprekken.
Later gingen deelnemers ook naar buiten. Tijdens die trip keken ze naar het nest van een Coopers sperwer, een Noord-Amerikaanse havikachtige, en leerden ze omgaan met verrekijkers en telescopen. In 2025 kwamen daar activiteiten rondom het herkennen van vogelgeluiden bij: deelnemers luisterden naar vogelzang en gingen tijdens een uitstapje bewust luisteren naar de vogels om hen heen.
Volgens de onderzoekers is vogelen interessant omdat de drempel om mee te doen bijzonder laag is: veel revaliderenden kunnen nog steeds naar een vogel kijken of hetzelfde geluid horen. Dat betekent dat deelnemers niet veel hoeven te spreken om toch mee te kunnen doen: zelfs al door te wijzen kunnen deelnemers contact met elkaar maken. Ook afbeeldingen, gebaren en digitale hulpmiddelen kunnen worden gebruikt. Volgens het team is het doel niet om het gesprek makkelijker te maken door de inhoud te versimpelen. Integendeel: de deelnemers moeten juist kunnen praten over iets wat zij interessant vinden, en vogelen geeft daarvoor steeds een nieuw aanknopingspunt.
Sociale achteruitgang
De onderzoekers denken dat er drie redenen zijn waarom deze aanpak zou kunnen werken. Ten eerste richten vogels de aandacht van meerdere mensen op hetzelfde moment op hetzelfde onderwerp. Ten tweede maken ze communicatie mogelijk zonder dat alles met woorden hoeft. En ten derde kan vogelen mensen helpen om ook mee te doen aan andere activiteiten.
Dat laatste is misschien nog wel het belangrijkst: mensen met afasie kunnen na een beroerte het gevoel krijgen dat ze oude hobby’s niet meer uit kunnen voeren en dat deelname aan sociale activiteiten niet meer een vanzelfsprekendheid is. Het opbouwen van een nieuwe interesse kan helpen om opnieuw contacten en routines op te bouwen.
Onderzoeker Jenna Musick ziet dat gesprekken soms ook na het vogelen doorgaan. “Ze gaan ’s avonds naar huis en praten met hun partner over wat ze hebben meegemaakt”, zegt ze. “Ze worden dus uitgedaagd om ook buiten de behandelkamer meer te spreken.” Het voordeel van vogelen is daarnaast dat vogels bijna overal te vinden zijn, waaronder dus ook in een (eventuele) achtertuin van een patiënt.
Leestip: Een nieuwe game helpt spieren na een beroerte weer beter samen te werken
Daarmee sluit de aanpak aan bij een bredere gedachte binnen de revalidatiezorg. Off legt uit: “de spreekvaardigheid van een patiënt verbetert pas echt op het moment dat deze ook ergens over wil praten, en dan vooral ook buiten de behandelkamer. Met deze aanpak nodigen we mensen uit om te genieten van het samenzijn en om samen een gesprek te hebben.”
Het onderzoek komt met een belangrijke kanttekening. Zo wijzen de onderzoekers erop dat ze in dit onderzoek vooral een nieuwe aanpak beschrijven en, aan de hand van hun ervaringen, verklaren waarom deze effectief zou kunnen zijn. Tijdens het onderzoek zijn echter nog geen metingen uitgevoerd waarmee vastgesteld kan worden hoe sterk de verbetering is. Tijdens een vervolgonderzoek willen ze dan ook meten wat de activiteiten doen met het communicatieve vermogen van patiënten. Daarnaast willen ze ook onderzoeken of de aanpak op andere manieren toegepast kan worden.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Sommige vogels nemen mogelijk een ‘spabad’ tegen parasieten en Waarom bosbranden vogels zelfs een seizoen later nog kunnen treffen . Of lees dit artikel: Vogels voeren doet iets met mensen: 95 procent ervaart een positief effect .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
