Waarom de rechterhersenhelft de linkerkant van je lichaam aanstuurt

Dat onze rechterhersenhelft de linkerkant van ons lichaam aanstuurt, is misschien geen slimme aanpassing, maar een erfenis van onze oudste voorouders. Dat stellen twee Amerikaanse neurowetenschappers na een speurtocht door de wetenschappelijke literatuur. Volgens hen begon alles ruim een half miljard jaar geleden.

Al sinds de 18e eeuw weten artsen dat schade aan één kant van de hersenen klachten geeft aan de andere kant van het lichaam. Wie een beroerte krijgt in de linkerhersenhelft, kan bijvoorbeeld rechts verlamd raken. Maar waarom zitten we zo in elkaar? Daarover bestaan al meer dan een eeuw theorieën.

Martin Wessendorf en Daniel Wang van de University of Minnesota trachtten deze vraag te beantwoorden. Zij zochten uit welke zenuwbanen bij welke dieren kruisen en in welke volgorde die kruisingen in de evolutionaire tijdlijn opdoken.

Eerst kruiste het zicht

Alle gewervelde dieren hebben een kruising van de oogzenuwen. Daardoor komt wat je rechts ziet terecht in de linkerkant van een oeroud hersengebied in de middenhersenen. Dat gebied helpt dieren om zich razendsnel naar iets toe te keren of ervan weg te vluchten.

Omdat alle gewervelden die kruising hebben, bestond ze volgens de onderzoekers wellicht al bij de eerste gewervelden, in het Cambrium.
In dat hersengebied ligt een soort kaart van wat het dier ziet. Daaronder liggen kaarten voor tast en gehoor, die zijn afgestemd op die visuele kaart. Het zicht vormde zo een sjabloon waar de rest zich naar richtte.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Daarna volgde de rest

Later kruisten ook de banen voor tast en pijn, bij de eerste viervoeters. Daarna volgden banen die bewegingen aansturen, bij de voorouders van reptielen, vogels en zoogdieren. Toen de eerste echte zoogdieren zo’n 165 miljoen jaar geleden verschenen, was het grootste deel van hun brein dus al gekruist.

Daar kwam de nieuwe hersenschors bovenop, de laag die bij ons voor denken en waarnemen zorgt. Volgens de onderzoekers was meedoen met de kruising voor die schors de goedkoopste oplossing. Een ongekruiste hersenschors had extra kruisingen nodig gehad, of een volledige herbedrading. Dat kost meer energie en maakt het brein trager.

Tijdlijn

Eerst het zicht, dan de rest

Waarom de rechterhersenhelft de linkerkant van het lichaam aanstuurt: zo ontstond de kruising volgens een nieuwe hypothese stap voor stap.

Cambrium, 539 tot 485 miljoen jaar geledenDe eerste gewervelde dierenHet zicht kruist. Wat een dier links ziet, komt terecht in de rechterkant van een oeroudhersengebied dat snelle reacties stuurt.Minstens 337 miljoen jaar geledenDe eerste viervoetersOok de banen voor tast, pijn en gehoor lopen naar de andere hersenhelft.Ruim 318 miljoen jaar geledenDe voorouders van reptielen, vogels en zoogdierenBanen die bewegingen aansturen, kruisen eveneens.Zo’n 165 miljoen jaar geledenDe eerste zoogdierenDe nieuwe hersenschors sluit aan bij die al gekruiste bedrading, inclusief de belangrijkstebaan voor fijne bewegingen.1234

Een hypothese op basis van bestaand onderzoek bij nog levende diersoorten, geen nieuw experiment. De tijdstippen zijn minimumleeftijden.

Bron: Wessendorf en Wang, Frontiers in Neuroanatomy (2026)Grafiek: Andrei Stiru / Scientias
Bekijk de cijfers
Stap Wanneer Wat kruist
1 Cambrium (539–485 mln. jaar geleden) Zicht
2 ≥337 mln. jaar geleden Tast, pijn, gehoor
3 >318 mln. jaar geleden Banen voor beweging
4 ±165 mln. jaar geleden Hersenschors en piramidebaan

Concurrerende ideeën

Andere onderzoekers zochten de verklaring elders. Volgens één theorie draaide een vroege voorouder van de gewervelden zijn lichaam, waardoor de hele bedrading gekruist raakte. Wessendorf en Wang vinden dat elegant, maar minder overtuigend. Bij de eerste gewervelden bestonden de meeste gekruiste banen immers nog niet.

Opvallend genoeg kruist niet alles. Geur en smaak, zintuigen zonder ruimtelijke kaart, blijven aan dezelfde kant. En bij egels en mollen loopt de belangrijkste bewegingsbaan vanuit de hersenschors grotendeels niet gekruist. Dat wijst erop dat de kruising zelf geen groot voordeel oplevert.

De onderzoekers doen toetsbare voorspellingen. Zo verwachten ze dat ook krokodillen een gekruiste baan van de voorhersenen naar het ruggenmerg hebben. En misschien kunnen goed bewaarde fossielen uit het Cambrium ooit tonen of de eerste gewervelden echt al een kruising van de oogzenuwen hadden.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

Bronmateriaal

Fout gevonden?

Voor jou geselecteerd