De rook van bosbranden kan vogelgemeenschappen tot in het volgende broedseizoen aantasten.
Bij een bosbrand is de directe schade goed zichtbaar: bossen verdwijnen, leefgebieden gaan verloren en soms branden ook huizen af. Maar de rook die bij zo’n brand ontstaan kan een veel langduriger effect hebben dan het vuur zelf. Zo laat een nieuw onderzoek zien dat die rook maanden later nog kan zorgen voor een lagere vogeldiversiteit in een gebied. Het onderzoek is te vinden in het blad Journal of Environmental Economics and Management.
Gedetailleerde gegevens
Onderzoekers Sarah Meier van ETH Zürich en Eric Strobl van de University of Bern onderzochten hoe de fijnstof die ontstaat tijdens bosbranden samenhangt met vogelpopulaties in de Verenigde Staten. Ze gebruikten daarvoor gegevens uit de North American Breeding Bird Survey. Dat is een groot meetprogramma waarbij vrijwilligers ieder jaar langs vaste routes vogels tellen. Elke route is ongeveer 40 kilometer lang en telt tientallen vaste meetpunten.
De onderzoekers bekeken de gegevens van 2.883 van zulke routes over de periode 2008 tot en met 2022. Die vogeltellingen koppelden ze aan gedetailleerde gegevens over PM2.5: heel kleine fijnstofdeeltjes die vrijkomen tijdens een bosbrand en diep in de luchtwegen kunnen komen. Daarbij keken ze niet alleen naar het aantal vogelsoorten. Ze onderzochten ook hoe gelijkmatig de vogels over de verschillende gebieden waren verdeeld en hoe sterk die vogelsoorten evolutionair van elkaar verschilden.
Het patroon was duidelijk: als een gebied in het voorgaande jaar een bosbrand met rook had gehad was de vogeldiversiteit tijdens het volgende broedseizoen lager. Wanneer de hoeveelheid rook toenam van een gemiddelde hoeveelheid naar een aanzienlijke hoeveelheid daalde het aantal vogelsoorten met ongeveer drie procent. Gemiddeld werden er op een route ongeveer 55 soorten gezien. Een daling van drie procent betekent in dat geval dat ongeveer een tot twee soorten minder werden gespot.
Op locaties met de zwaarste rookproductie waren de verschillen echter veel groter. Denk daarbij vooral aan de bossen die in het oosten van de Verenigd Staten gevonden kunnen worden. “Ik wist niet zeker of we überhaupt een effect zouden vinden, aangezien we zo’n groot en ecologisch verschillend gebied onderzochten”, zegt Meier. Juist daarom vindt zij het opvallend dat hetzelfde algemene patroon in grote delen van de Verenigde Staten zichtbaar is.
Verschillende factoren
Een belangrijke vraag is natuurlijk of de rook zelf verantwoordelijk is: bosbranden komen vaak voor tijdens hete en droge perioden en zulke omstandigheden kunnen vogels ook rechtstreeks beïnvloeden. Bovendien vernietigt een bosbrand soms ook leefgebieden. De onderzoekers probeerden daarom zo goed mogelijk uit te zoeken hoe sterk de invloeden van al die verschillende factoren was.
Daarvoor gebruikten ze een methode waarmee ze de invloed van de rook konden onderscheiden van de invloed van andere factoren, zoals temperatuur, neerslag, droogte en landgebruik. Ze vergeleken dezelfde gebieden bovendien over meerdere jaren heen. Daaruit bleek dat het verband tussen de aanwezigheid van rook en een verminderde vogeldiversiteit vrijwel altijd blijft bestaan.
Ook bekeken de onderzoekers of vogels misschien simpelweg naar een nabijgelegen gebied waren verhuisd. Daarom herhaalden ze hun analyses met de gegevens van telroutes die minstens 30 kilometer uit elkaar lagen. Ook toen bleef het negatieve effect bestaan. Dat maakt het minder waarschijnlijk dat de daling alleen komt doordat vogels tijdelijk een paar kilometer verderop gaan zitten.
Meetbaar effect
Wat er dan wel precies met de vogels gebeurt laat het onderzoek echter niet zien. Volgens het team heeft eerder onderzoek al wel aangetoond dat de rook van bosbranden vogels lichamelijk kan verzwakken via gewichtsverlies en schade aan de luchtwegen.
“Het effect is niet enorm, maar wel meetbaar”, zegt Meier. “Daarnaast weten we nooit welke soorten zullen verdwijnen en welke daarvan onmisbaar zijn voor een ecosysteem. Daardoor kan zelfs een kleine afname er, in het slechtste geval, voor zorgen dat een ecosysteem uit balans raakt.”
Dat is belangrijk omdat vogels veel doen voor zowel de natuur als voor ons: ze verspreiden zaden, bestuiven planten en eten insecten die anders plagen kunnen veroorzaken. Een afname van de vogeldiversiteit kan daardoor ook gevolgen hebben voor andere planten en dieren, en uiteindelijk ook voor sectoren zoals de landbouw.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Vogels voeren doet iets met mensen: 95 procent ervaart een positief effect en Dit is waarom we sommige vogelgeluiden zo mooi vinden en andere juist verschrikkelijk . Of lees dit artikel: Jonge stormvogels krijgen regelmatig plastic binnen via hun ouders .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
