Het smelten van het Antarctische ijs is geen nieuw verhaal. Maar nu dreigt het continent letterlijk te kantelen: ijskappen, oceanen en ecosystemen kunnen abrupt instorten, met gevolgen die de hele wereld zullen voelen.
Het ijs van Antarctica smelt al decennialang door de opwarming van de aarde. Maar nu waarschuwen wetenschappers dat het continent een echt kantelpunt nadert. De veranderingen dreigen abrupt en onomkeerbaar te worden – met grote gevolgen die ver reiken, zelfs tot ver buiten de zuidpool.
Onderzoekers van de Australian National University (ANU) en de University of New South Wales (UNSW), samen met andere toonaangevende Antarctische onderzoekscentra, schetsen een zorgwekkend beeld in een nieuwe studie, gepubliceerd in het toonaangevende wetenschapsblad Nature. Samengevat is hun boodschap: het zuidpoolgebied is kwetsbaarder voor klimaatverandering dan lange tijd werd gedacht.
West-Antarctische ijskap dreigt in te storten
Centraal in de zorgen staat de West-Antarctische ijskap (WAIS). Deze enorme massa landijs loopt een groot risico letterlijk in te storten. De reden: het aanhoudende stijgen van de CO2-concentraties in de atmosfeer. Mocht de WAIS bezwijken, dan kan de mondiale zeespiegel met meer dan drie meter stijgen. Daarmee zouden talloze kustgebieden wereldwijd onder water komen te staan. Hoofdauteur Nerilie Abram van de Australian Antarctic Division noemt de gevolgen ‘catastrofaal voor komende generaties’.
Dieren in de knel
Niet alleen de ijskap staat onder druk. Ook het zee-ijs rond Antarctica krimpt in hoog tempo. Dat heeft directe gevolgen voor dieren die afhankelijk zijn van stabiel ijs. De iconische keizerspinguïn is daar een voorbeeld van. Hun kuikens hebben een vaste ijsvloer nodig totdat ze waterdichte veren krijgen. Als dat ijs vroegtijdig breekt, kunnen hele kolonies jongen verdrinken. Volgens professor Matthew England (UNSW) zijn er de afgelopen tien jaar meerdere broedseizoenen verloren gegaan.
En de pinguïns zijn niet de enigen. Ook krill – een cruciale voedselbron voor walvissen, zeehonden en vissen – en andere zeevogel- en zeehondensoorten worden bedreigd. Zelfs microscopisch kleine fytoplanktonsoorten lijden onder de verzuring en opwarming van de Zuidelijke Oceaan.
Oceaanstromingen op de tocht
Naast ijs en dieren dreigt ook het klimaatsysteem zelf te veranderen. Antarctica speelt een sleutelrol in de zogeheten omwentelingscirculatie van de oceaan. Daarbij worden koude, zuurstofrijke watermassa’s naar grote diepte afgevoerd, terwijl voedingsstoffen weer omhoogkomen. Als dit systeem instort, blijven die voedingsstoffen op de bodem achter, waardoor hele voedselketens in de wereld in groot gevaar komen. Bovendien kan de oceaan dan minder goed CO2 opnemen. Dat leidt tot nog snellere opwarming wereldwijd.
Emissies moeten omlaag
De onderzoekers benadrukken dat bestaande beschermingsmaatregelen, zoals het Antarctisch Verdrag, belangrijk zijn maar onvoldoende om klimaatgerelateerde schade te voorkomen. Alleen een snelle en forse vermindering van de uitstoot van broeikasgassen kan verdere abrupte veranderingen nog afremmen.
“Om de schade te beperken, moet de opwarming van de aarde zo dicht mogelijk bij 1,5 graad Celsius worden gehouden”, aldus Abram. Regeringen, bedrijven en gemeenschappen zullen volgens haar moeten anticiperen op de effecten die nu al zichtbaar worden. De gezamenlijke boodschap van het onderzoeksteam is helder: wat er in Antarctica gebeurt, blijft niet in Antarctica.
