Saturnus bereikt zijn oppositie, de Orioniden regenen uit de staart van komeet Halley en de maan glijdt langs de Plejaden. Ontdek wat oktober 2026 aan de hemel te bieden heeft.
Oktober 2026 belooft een uitstekende maand te worden voor wie graag naar de sterrenhemel kijkt. Saturnus staat op zijn helderst, de Orioniden zorgen voor vallende sterren en de maan brengt een bezoek aan een van de beroemdste sterrenhopen aan de hemel. Tegelijkertijd blijft de astronomie niet stilstaan: recente waarnemingen met de Hubble-ruimtetelescoop hebben een opmerkelijk atmosferisch patroon op Saturnus aan het licht gebracht dat wetenschappers nauwlettend in de gaten houden.
Saturnus op zijn best
Op 4 oktober bereikt Saturnus zijn oppositie. Dat betekent dat de aarde precies tussen de zon en Saturnus in staat, waardoor de geringde planeet tegenover de zon aan onze hemel komt te staan. Saturnus komt rond zonsondergang op en blijft het grootste deel van de nacht zichtbaar. Het is een van de beste momenten van het jaar om de beroemde ringen te bekijken, al heb je wel een kleine telescoop of een krachtige verrekijker nodig om ze in detail te kunnen onderscheiden.
Interessant is dat Saturnus de laatste tijd wetenschappelijk in de schijnwerpers staat. Astronomen kennen al langer de zeshoekige straalstroom rond de noordpool van de planeet, een patroon dat zich over bijna 32.000 kilometer uitstrekt. Maar vorige maand onthulden waarnemingen met de Hubble-ruimtetelescoop een tienzijdige atmosferische golf rond de zuidpool. Dat patroon lijkt in kracht toe te nemen, wat wetenschappers de zeldzame kans geeft om de ontwikkeling van een enorm atmosferisch fenomeen van dichtbij te volgen.
De maan langs planeten en sterrenhopen
In de vroege ochtend van 5 oktober staat een smalle maansikkel dicht bij Mars. Even later voegt ook Jupiter zich in de buurt, wat een opvallende samenstand oplevert aan de oostelijke hemel. Onder de maan bevindt zich bovendien de Kribbe-sterrenhoop, ook wel bekend als Messier 44 (M44). Deze cluster bevat ongeveer duizend sterren en ligt op zo’n zeshonderd lichtjaar van de aarde. Onder een donkere hemel is de hoop met het blote oog zichtbaar als een zwak vlekje, maar met een verrekijker wordt het beeld aanzienlijk indrukwekkender.
Later in de maand, op de avond van 27 oktober en in de nacht van 28 oktober, schuift de maan langs de Plejaden. Deze sterrenhoop, ook bekend als Zevengesternte (M45), is wereldwijd zichtbaar en speelt in tal van oude culturen een rol in verhalen en mythologie. De Plejaden verschijnen als een licht wazige groep van zes tot zeven sterren. Met het blote oog zijn ze al te zien, maar een verrekijker of telescoop onthult veel meer detail.
Leestip: Een blauwe nevel vol jonge sterren: het Zevengesternte zoals je het nog nooit zag
Orioniden: puin van Halley’s komeet
De Orioniden bereiken hun piek in de nacht van 21 op 22 oktober. Deze meteorenzwerm ontstaat doordat de aarde door een spoor van stofdeeltjes beweegt die de beroemde komeet Halley achterliet. De meteoren lijken uit de richting van het sterrenbeeld Orion te komen, maar ze kunnen overal aan de hemel verschijnen.
Kijk-/luistertip: De komeet van Halley heeft misschien wel helemaal de verkeerde naam!
Dit jaar is er wel een complicatie: een heldere wassende maan zal een deel van de zwakkere meteoren overstemmen. Het beste moment om te kijken is daarom in de uren voor zonsopgang, maar wel nadat de maan is ondergegaan. Zoek een donkere plek, geef je ogen de tijd om aan het duister te wennen en kijk omhoog.
De maanfasen van oktober
Voor wie de maanfasen wil bijhouden: vandaag, 3 oktober, is het laatste kwartier, op 10 oktober is het nieuwe maan, op 18 oktober eerste kwartier en op 26 oktober volle maan. Rond de nieuwe maan van 10 oktober is de hemel het donkerst, wat ideale omstandigheden oplevert voor het observeren van zwakkere objecten. Het is bovendien één van de laatste momenten van het jaar waarop de heldere kern van de Melkweg vanuit Nederland laag boven de zuidelijke horizon zichtbaar is.
Een maand om naar uit te kijken
Oktober 2026 biedt een rijke verscheidenheid aan hemelverschijnselen. Van Saturnus die zich op zijn helderst toont, via een maan die langs planeten en sterrenhopen trekt, tot de Orioniden die ons herinneren aan de jaarlijkse ontmoeting met het puin van Halley’s komeet. En met de recente ontdekking van een tienzijdige atmosferische golf op Saturnus blijft de planeet ook wetenschappelijk boeien. Kortom: er is deze maand volop reden om naar buiten te gaan en omhoog te kijken.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
