Jij kunt bedenken dat je iets aan het bedenken bent. Of dat je iets moet gaan bedenken. Eigenlijk zijn je hersenen ongelooflijk. Waar komen die gedachten vandaan? Bestaat er eigenlijk wel vrije wil? Dat zijn allemaal ontzettend spannende vragen. Diederik legt het uit in deze video. Of. Nou ja. Dat denkt hij.
Een van de beroemdste experimenten in die discussie kwam uit 1965, toen de Duitse neurowetenschappers Hans Kornhuber en Lüder Deecke iets heel bijzonders ontdekten. Ze gaven proefpersonen de opdracht om op een willekeurig moment een vinger te bewegen, terwijl hun hersenactiviteit werd gemeten. Ongeveer één seconde vóór de beweging ontstond er al een langzaam oplopende negatieve spanning in de motorische schors. De hersenen lieten dus al activiteit zien voordat de proefpersonen zich bewust waren van hun besluit.
In de jaren tachtig kwam Benjamin Libet met een beroemd vervolgexperiment. Hij liet mensen ook aangeven wanneer ze voor het eerst bewust voelden dat ze besloten hadden om te bewegen. Wat hij ontdekte, was dat die hersenactiviteit al ongeveer een halve seconde vóór de beweging begon, terwijl mensen pas zo’n 200 milliseconden vóór de beweging zeiden: “Nu besloot ik.” Dat leverde natuurlijk meteen de krantenkoppen op: vrije wil bestaat niet. Maar zo eenvoudig is het niet. Je kunt je namelijk afvragen wat vrije wil eigenlijk is.
Bereitschaftspotential
Als je een bloempot van een dak ziet vallen en opzij springt, voelt dat niet echt als een vrije keuze. Maar als een beslissing niet direct door iets van buiten komt, betekent dat ook niet dat hij zomaar willekeurig is. Tegenwoordig denken veel neurowetenschappers dat dit beroemde Bereitschaftspotential helemaal niet het moment is waarop je hersenen een besluit nemen, maar eerder een voorbereidingsproces. Misschien is dat uiteindelijk wel de interessantste conclusie. Niet dat de vrije wil wel of niet bestaat, maar dat het gevoel dat jij een besluit neemt misschien helemaal niet het begin van dat besluit is.
Ik denk dat ons bewustzijn veel minder onze gedachten stuurt dan we misschien altijd hebben gedacht, maar veel meer de verteller of commentator daarvan is. Denk ik tenminste. Maar ja… dat is natuurlijk ook maar een gedachte.
