In een grot in Casablanca zijn botten en tanden gevonden van vroege mensen die zo’n 773.000 jaar geleden leefden. Deze vondst versterkt het idee dat onze soort in Afrika is ontstaan en niet ergens anders.
De “Grotte à Hominidés” (Frans voor ‘grot van de mensachtigen’) ligt in een steengroeve in het zuidwesten van Casablanca. Al in 1969 vond een amateur-fossielverzamelaar hier een deel van een onderkaak. Maar pas sinds 1994 graven wetenschappers de locatie systematisch op.
Die opgravingen leverden inmiddels een schat aan vondsten op: twee gedeeltelijke onderkaken, meerdere tanden, acht wervels en een stuk dijbeen. En die resten blijken buitengewoon oud te zijn.
Hoe weet je hoe oud een fossiel is?
Onderzoekers keken om de leeftijd van de fossielen te bepalen naar het magnetisch veld dat in de omringende rotslagen is vastgelegd. Het magnetische veld van de aarde wisselt namelijk af en toe van richting: de noord- en zuidpool draaien dan om. De laatste keer dat dit gebeurde was ongeveer 773.000 jaar geleden en net rond dat omslagpunt zijn de fossielen afgezet.
Dat maakt deze menselijke resten de oudste uit Noord-Afrika die in een duidelijke geologische context gevonden zijn. Je weet dus niet alleen hoe oud ze zijn, maar ook zeker dat ze zo oud zijn.
Een mix van oud en nieuw
De fossielen hebben een eigenaardige combinatie van kenmerken. De onderkaken en tanden hebben zowel primitieve trekjes (die je bij oudere mensachtigen ziet) als eigenschappen die je later terugvindt bij de Homo sapiens en bij neanderthalers.
De kleinere onderkaak behoort waarschijnlijk toe aan een volwassene met een bescheiden lichaamsbouw. Er werden vlak eronder acht wervels gevonden die vermoedelijk van hetzelfde individu afkomstig zijn. De grotere onderkaak is robuuster en toont wat meer overeenkomsten met latere Europese mensachtigen.
Niet de voorouder van de neanderthaler
Rond dezelfde periode leefden in Spanje de zogenaamde Homo antecessor, een groep vroege mensen waarvan sommige onderzoekers dachten dat ze de voorouder zouden kunnen zijn van zowel de neanderthaler als de moderne mens.
De Marokkaanse fossielen laten nu zien dat het verhaal ingewikkelder is. Hoewel ze even oud zijn als de Spaanse vondsten, zijn ze duidelijk anders. De Spaanse fossielen lijken al meer op de latere neanderthalers. De Marokkaanse resten wijzen eerder richting de lijn die uiteindelijk naar Homo sapiens zou leiden.
Dit betekent dat er al 773.000 jaar geleden regionale verschillen bestonden tussen mensachtigen in Europa en Noord-Afrika, een soort vroege “verzuiling” binnen het mensenrijk.
Hyena’s als verzamelaars
Een opmerkelijk detail: de grot was vermoedelijk het hol van vleesetende roofdieren, waarschijnlijk hyena’s. Er zijn talloze keutelresten gevonden en veel botten vertonen knaagsporen maar geen snijsporen van stenen werktuigen. De mensen eindigden hier dus niet als bewoners, maar als prooi, of als aas dat hyena’s naar hun hol sleepten.
Waarom dit belangrijk is
De grote vraag in de menselijke evolutie is: waar komt Homo sapiens vandaan? Uit genetisch onderzoek blijkt dat onze voorouders ergens tussen 765.000 en 550.000 jaar geleden gescheiden raakten van de lijn die naar neanderthalers en Homo denisova leidde.
Maar hoe die voorouders eruitzagen en waar ze leefden, bleef onduidelijk. De nieuwe fossielen uit Casablanca vullen een stukje van die puzzel in. Ze passen bij het idee dat onze wortels in Afrika liggen, niet in Europa of Azië.
De Maghreb (het noordwesten van Afrika) blijkt steeds belangrijker voor ons begrip van de menselijke evolutie. In 2017 werden in Jebel Irhoud, ook in Marokko, al menselijke resten gevonden van zo’n 300.000 jaar oud, destijds de oudste bekende Homo sapiens.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Onze oudste bekende voorouder liep 7 miljoen jaar geleden waarschijnlijk al op twee benen en Onze voorouders konden wellicht eerder zelf vuur maken dan tot nu toe werd gedacht. Of lees dit artikel: Zelfs in de prehistorie lukte het boeren al om wijn te maken als het kurkdroog was.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
