Olifanten die jarenlang in gevangenschap leefden kunnen zich na hun vrijlating opvallend goed aanpassen aan het wild.
Dat blijkt uit een studie naar elf Afrikaanse olifanten in Zuid-Afrika. De dieren leefden vroeger in circussen of werden ingezet voor toeristische activiteiten. Sommige olifanten brachten tientallen jaren in gevangenschap door. Toch vertoonden ze na hun vrijlating grotendeels hetzelfde gedrag als wilde olifanten. Het onderzoek is te vinden in PLOS One.
Terug in het wild
De onderzoekers volgden de dieren vijf jaar lang op drie verschillende reservaten. Ze vergeleken hun gedrag en stressniveau met die van wilde olifanten in een vierde gebied. Daarbij keken ze niet alleen naar wat de dieren deden, maar onderzochten ze ook hun mest. Zo konden ze een beeld krijgen van de reactie van hun lichaam op stress.
In totaal analyseerden de onderzoekers 275 video-opnamen van telkens tien minuten. Ze letten daarbij op vier soorten gedrag. Zo keken ze hoe vaak de olifanten alert waren, hoe vaak ze hun omgeving onderzochten en of ze tekenen van spanning lieten zien. Ook telden ze hoe vaak de dieren zichzelf met hun slurf aanraakten. Zulke bewegingen kunnen soms wijzen op ongemak.
Persoonlijke verschillen
De voormalige circusolifanten bleken op de meeste punten sterk op wilde olifanten te lijken. Ze vertoonden niet vaker agressief of onrustig gedrag. Ook waren ze niet waakzamer dan hun wilde soortgenoten.
Er was wel een verschil in de manier waarop sommige dieren hun omgeving onderzochten. Volwassen mannetjes en jonge vrouwtjes die eerder in gevangenschap leefden vertoonden minder vaak oplettend gedrag. Ze bleven bijvoorbeeld minder vaak stilstaan om te luisteren of te ruiken. Mogelijk komt dat doordat ze vroeger sterk afhankelijk waren van verzorgers: in gevangenschap hoefden ze hun omgeving minder vaak zelf te beoordelen.
Toch zagen de onderzoekers geen duidelijke aanwijzingen dat de dieren niet goed konden omgaan met hun nieuwe leefsituatie. “Over het algemeen vertoonden de vrijgelaten olifanten gedrag en lichamelijke reacties die vergelijkbaar waren met die van wilde olifanten,” zegt onderzoeker Tenisha Roos. “Enkele dieren hadden iets hogere waarden van stressstoffen, maar alle waarden bleven binnen het normale bereik van wilde populaties.”
Leestip: Olifanten blijken snel te wennen aan observerende drones
Voor het onderzoek verzamelden de wetenschappers 264 mestmonsters. Daarin maten ze afbraakproducten van glucocorticoïden. Dat zijn hormonen die onder meer betrokken zijn bij de reactie van het lichaam op spanning, inspanning en veranderingen in de omgeving. Volwassen en jonge vrouwtjes hadden gemiddeld hogere waarden dan wilde vrouwtjes. Bij de mannetjes was er, als groep, geen duidelijk verschil: sommige mannetjes hadden wel hogere waarden dan wilde olifanten, terwijl anderen juist lagere waarden hadden.
Die uitkomsten betekenen niet automatisch dat de dieren erg gestrest waren. Glucocorticoïden spelen ook een rol bij het tackelen van normale uitdagingen, zoals het zoeken naar voedsel of veranderingen in het weer. De gemeten waarden lagen bovendien binnen het bereik dat ook bij wilde olifanten voorkomt. Volgens de onderzoekers zijn er daarom geen aanwijzingen dat de dieren chronische stress ervaren.
Bijzonder veerkrachtig
Roos noemt vooral de veerkracht van de dieren bijzonder. “Wat ik het meest indrukwekkend vond was om te zien hoe olifanten die tientallen jaren in gevangenschap hadden geleefd zich zo goed aanpasten aan het wild,” zegt ze. “Ze reageerden op hun omgeving en gedroegen zich grotendeels zoals wilde olifanten.”
Onderzoeker Tammy Eggeling zegt: “Olifanten die eerder in gevangenschap leefden kunnen herinneringen aan dat leven met zich meedragen. Maar ons onderzoek laat zien dat ze, als ze de kans krijgen, nieuwe vaardigheden kunnen leren en zich kunnen aanpassen aan een heel nieuw leven.”
De studie is belangrijk omdat nog maar weinig onderzoek is gedaan naar olifanten die na jarenlange gevangenschap worden vrijgelaten. In Zuid-Afrika zijn tot nu toe ongeveer twintig voormalige circusolifanten teruggebracht naar een natuurlijk leefgebied. De elf onderzochte dieren vormen dus meer dan de helft van die groep.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Waarom olifanten zo goed kunnen horen via hun poten en Waarom een olifant chipjes kan pakken zonder die te breken . Of lees dit artikel: Alleen die schattige panda of olifant redden? Dat werkt averechts .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
