Niet de grootte van een stad is bepalend voor het niveau van politiek geweld. Veel belangrijker is hoe afgelegen en slecht verbonden een stad is.
Grote steden staan vaak bekend als plekken waar veel geweld plaatsvindt. Maar nieuw onderzoek, gepubliceerd in Nature Communications, laat zien dat dat beeld niet klopt voor Afrika. De onderzoekers laten zien dat de 10 procent grootste steden in Afrika samen 66 procent van de stedelijke bevolkingen herbergen, maar ‘slechts’ 33 procent van alle doden door politiek gemotiveerd geweld in de afgelopen 22 jaar. “Dat laat duidelijk zien dat alleen de omvang van een stad het geweldsniveau niet kan verklaren,” zegt hoofdonderzoeker Rafael Prieto-Curiel van Complexity Science Hub.
Snelwegverbindingen
In ieder geval in Afrika zijn grote steden dus niet automatisch ook de gevaarlijkste plekken. Volgens het team kan er beter gekeken worden naar hoe geïsoleerd een stad ligt. Hiervoor keek het team naar het aantal snelwegverbindingen dat een stad heeft.
Het idee komt van Prieto-Curiel: hij komt uit Mexico en moest denken aan Aguililla, een stad die bekendstaat als een bolwerk van kartels met maar één snelwegverbinding. “Het is daar relatief makkelijk voor kartels om te weten wanneer de politie onderweg is,” vertelt hij. Dat idee bracht hem op de vraag of iets soortgelijks ook geldt voor Afrikaanse steden.
Om dat te onderzoeken gebruikten de onderzoekers gegevens uit OpenStreetMap. Daarmee bouwden ze een netwerk van alle snelwegen in Afrika. Zo konden ze voor elke stad tellen hoeveel snelwegen ernaartoe lopen. Vervolgens koppelden ze deze informatie aan gegevens over politiek geweld uit het Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED).
ACLED onderhoudt een database waarin de gegevens staan van bijna 300.000 gebeurtenissen in Afrika tussen 2000 en 2023. Hierbij vielen ongeveer 600.000 slachtoffers. Het gaat onder meer om gevechten tussen gewapende groepen (25 procent), geweld van gewapende groepen tegen burgers (25 procent), protesten (24 procent), rellen (11 procent) en bomaanslagen (8 procent).
De uitkomst is duidelijk: steden met slechts één of twee snelwegverbindingen zien bijna zeven keer zoveel geweld tegen burgers dan steden met zeven of meer verbindingen. Vooral steden met twee snelwegverbindingen blijken dodelijk: daar vallen per 100.000 burgers 4,2 slachtoffers per jaar.
In steden met meer snelwegverbindingen is dat getal veel lager. Steden met zeven snelwegverbindingen zien bijvoorbeeld maar 0,3 doden per 100.000 burgers per jaar. De wetenschappers hebben ook gekeken naar hoe het geweld veranderde door de jaren heen in de periode 2000 – 2020. Hieruit blijkt dat geïsoleerde steden door de jaren heen steeds meer geweld zien.
Centraliteit
Na het verkrijgen van deze cijfers was het team nog niet volledig tevreden. Daarom introduceerde ze een tweede maatstaaf om isolatie mee te meten: centraliteit. Daarbij gaat het om de plaats van een stad in het totale wegennetwerk. Prieto-Curiel: “een kleine stad die vlak naast een grote, goed verbonden stad ligt is in de praktijk minder geïsoleerd. Inwoners kunnen dan snel gebruikmaken van ziekenhuizen, wegen en andere voorzieningen van die grote stad.”
Hierdoor vloeit er in de praktijk meer verkeer door de stad. Een kleine stad omringd door andere kleine, slecht verbonden steden heeft die doorstroom niet en ligt dus ècht afgelegen. Om dat goed te onderzoeken heeft het team uiteindelijk miljoenen simulaties uitgevoerd. Hierbij keken ze telkens naar wat de kortste route is tussen elke stad in Afrika met elke andere stad. Op die manier konden ze zien hoeveel mogelijke reizen door een bepaalde stad zouden gaan.
Ook aan de hand van die data zagen ze hetzelfde patroon: in de 25 procent minst centraal gelegen steden liggen de sterftecijfers door geweld tot wel 15 keer hoger dan in de 25 procent meest centrale steden. Collega Ronaldo Menezes vat samen wat ze wilden begrijpen: “We hadden een nieuwe manier nodig om te begrijpen waarom kleinere, meer afgelegen Afrikaanse steden meer politiek geweld ervaren.”
Actie ondernemen
Nu de gegevens binnen zijn kan volgens Menezes actie worden ondernoemen. Menezes: “dit onderzoek levert belangrijke inzichten voor nieuwe maatregelen. Denk bijvoorbeeld aan het gericht inzetten van veiligheidsbevorderende maatregelen en het plannen van een betere infrastructuur.”
Het onderzoek heeft ook een boodschap voor andere wetenschappers die in de toekomst onderzoek willen doen naar steden. Lange tijd gingen wetenschappers uit van een soort ‘universele wet’ die zegt dat grotere steden per inwoner altijd meer geweld kennen dan kleinere steden.
Deze studie laat zien dat die manier van denken te simpel is. “We moeten ons zeer bewust zijn van hoe verschillend de wereld is,” zegt Prieto-Curiel. “We kunnen steden niet zien als een universeel verschijnsel dat overal hetzelfde is en dat we met vaste wetten kunnen verklaren. Grote steden zijn niet automatisch gewelddadiger.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Dit type openbaar vervoer lijkt écht het verschil te maken in de stad en 3500 jaar oude ‘urban hub’ ontdekt: Stad van de Zeven Ravijnen rijst op uit Kazachse steppe . Of lees dit artikel: Hebben we allemaal steeds meer haast? Ja dus, blijkt uit onderzoek naar wandelaars in de stad .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
