Vogelmalaria duikt op in bijna elk leefgebied van Hawaï waar ook muggen leven. Een nieuwe studie laat zien waarom: bijna alle vogelsoorten kunnen de ziekte doorgeven aan muggen.
Onderzoekers vragen zich al lang af waarom vogelmalaria bijna overal te vinden is op Hawaï. Bij veel ziekten zijn het maar een paar soorten die de verspreiding lokaal in stand houden. Bij de vogelmalaria op Hawaï lijkt dat net wat anders te werken: uit het onderzoek blijkt dat bijna alle vogels bij kunnen dragen aan de verspreiding van de onderliggende parasiet.
Daardoor blijft de parasiet circuleren, zelfs als de samenstelling van de vogelgemeenschap per eiland sterk verschilt. Zo vonden ze vogelmalaria op 63 van de 64 onderzochte locaties verspreid over de staat Hawaï. De resultaten zijn te vinden in Nature Communications.
Bloedarmoede
Vogelmalaria wordt veroorzaakt door de parasiet Plasmodium relictum. Die tast de rode bloedcellen van vogels aan. Daardoor kunnen vogels bloedarmoede krijgen en soms zelfs komen te overlijden. Zo wijzen rapporten en eerdere studies erop dat de kardinaalhoningeter (Drepanis coccinea) een sterftekans van ongeveer 90 procent kan hebben na besmetting. En de kauaikruiper, een zangvogel die alleen op Kauai voorkwam, wordt nu als uitgestorven beschouwd.
Voor het onderzerzoek verzamelde een team bloedmonsters van meer dan 4.000 vogels op Kauai, Oahu, Maui en het eiland Hawaï. Met laboratoriumtesten bepaalden ze vervolgens welke vogels besmet waren en hoeveel ze van de parasiet in het bloed droegen. Daarnaast deden ze labexperimenten om te meten hoe makkelijk muggen besmet raken als ze bloed drinken van een vogel. Daarvoor keken ze vooral naar de zuidelijke huismug, de belangrijkste overdrager van vogelmalaria op Hawaï.
Alle soorten blijken gevoelig
De uitkomst is somber: de meeste vogelsoorten in Hawaï blijken op z’n minst ‘redelijk’ in staat om muggen te besmetten. Dat gebeurt op het moment dat een mug zo’n besmette vogel prikt. De mate waarin de vogels besmettelijk zijn voor muggen overlapt ook sterk. Met andere woorden: je kunt niet stellen dat een specifieke vogelsoort vogelmalaria doorgeeft aan muggen. De realiteit is dat alle vogelsoorten vogelmalaria door kunnen geven aan een mug.
Een tweede belangrijke vondst: zelfs vogels met een hele milde besmetting kunnen muggen besmetten. Dat helpt verklaren waarom vogelmalaria op zoveel verschillende plekken aanwezig is. Hoofdonderzoeker Christa M. Seidl noemt een voorbeeld: “Je kunt een apapane hebben met heel weinig vogelmalariadeeltjes in het bloed, en je kunt er een hebben met heel veel. Beide vogels kunnen muggen even goed besmetten en zo bijdragen aan de verspreiding.”
Leestip: Deze vogel leidt je naar honing, maar alleen als je het lokale ‘dialect’ spreekt
Dat is belangrijk, omdat het laat zien dat niet alleen ernstig zieke vogels de ziekte door kunnen geven. Ook dieren die er gezond uitzien kunnen vogelmalaria in stand houden. Dat inzicht is belangrijker dan je denkt. Een vogel wordt kort na de eerste besmetting eerst heel ziek. Als een vogel die fase overleeft kan deze daarna nog heel lang last hebben van een milde infectie.
Juist die langere ziekteperiode kan voor veel nieuwe besmettingen zorgen, simpelweg omdat een mug dan meer tijd heeft om een besmette vogel te prikken. Seidl: “De vogels met een milde infectie blijven vaak heel lang besmettelijk voor een mug. Zij dragen veel meer bij aan de verspreiding dan vogels die pas net geïnfecteerd zijn.”
Strijd tegen de mug
Seidl concludeert: “Omdat zoveel vogels vogelmalaria kunnen doorgeven in allerlei verschillende leefgebieden op Hawaï moeten we ons richten op de algemene deler: de zuidelijke huismug. Muggenbestrijding is essentieel als we onze inheemse vogels ook voor volgende generaties willen behouden.”
Volgens het onderzoek hebben natuurbeschermers op Hawaï inmiddels dan ook bijna geen keus meer: als ze hun lokale vogelsoorten willen behoeden voor uitsterving moet de zuidelijke huismug zo snel mogelijk verdwijnen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Braziliaanse bosmuggen snakken steeds vaker naar mensenbloed en Niet in de Londense metro, maar tussen de piramides: de gewone steekmug evolueerde duizenden jaren eerder dan gedacht . Of lees dit artikel: Strijd tegen malaria: genees de mug, stop de parasiet .
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
