Is het waar dat vet eten beter is dan zoet eten als je wilt afvallen? Wat is nu het beste ontbijt om de dag mee te beginnen of kun je beter je ontbijt overslaan? En zijn light en zero nou een goed alternatief of niet?
Op social media gaan er talloze voedingsclaims rond, maar wat klopt er eigenlijk van? Coen Dros is promovendus bij het Erasmus MC, voedingswetenschapper en eigenaar van het platform @coenfirmation_bias. Hij onderzoekt de wetenschappelijke onderbouwing achter voedingsclaims online en beantwoordt in deze aflevering van Universiteit van Nederland kijkersvragen over voedingstrends en mythes.
Scientias: Leuke video, met veel reacties! Waren er dingen die je opvielen? Of dingen die vaak terugkwamen?
Coen Dros: “Over het algemeen waren de reacties positief. Wat vooral opviel, is dat mensen heel erg op zoek zijn naar duidelijkheid: ‘Wat moet ik dan wél eten?’ of ‘Wat moet ik anders doen? Daarnaast werd vaak gezegd dat er nuance mist in de video en daar hebben mensen ook wel gelijk in. Bij voeding en gezondheid zit bijna altijd nuance, maar in korte video’s is het lastig om dat allemaal mee te nemen. In de reacties kan ik daar gelukkig nog wat verder op ingaan.”
Naar aanleiding van het stukje over suiker of zoetstoffen kwamen er veel reacties specifiek over zoetstoffen. Iemand vroeg zich af: zijn er echt duidelijke gezondheidsverschillen tussen verschillende zoetstoffen, zoals aspartaam, sucralose en stevia?
“Dat is eigenlijk lastig om heel duidelijk te beantwoorden. Er zijn veel verschillende zoetstoffen en die worden allemaal net iets anders verwerkt door het lichaam. Sommige worden nauwelijks afgebroken, terwijl aspartaam bijvoorbeeld wel wordt afgebroken. In onderzoek worden die zoetstoffen vaak met elkaar vergeleken, maar de resultaten verschillen nogal. Soms worden er kleine verschillen gevonden en soms ook helemaal niet. Daarom vind ik het moeilijk om te zeggen dat er echt grote gezondheidsverschillen zijn tussen bijvoorbeeld natuurlijke en kunstmatige zoetstoffen.”
Andere kijkers waren benieuwd: wat doen zoetstoffen met je darmflora?
“Daar wordt veel onderzoek naar gedaan. Sommige studies laten zien dat zoetstoffen mogelijk bepaalde ‘goede’ bacteriën kunnen beïnvloeden, terwijl andere dierstudies juist negatieve effecten vinden. Onderzoek naar de darmflora is complex en metingen via ontlasting zeggen niet altijd precies wat er in de darmen gebeurt. Kortom: zoetstoffen kunnen effect hebben, maar of dat goed of slecht is, is nog onduidelijk. Het is vooral belangrijk om naar je eetpatroon in zijn geheel te kijken. Dit heeft waarschijnlijk een veel grotere impact op je darmflora dan zoetstoffen.”
Stel dat je al je suiker zou vervangen door zoetstoffen, zou je dan een overschot aan insuline krijgen en daarbij je kans op diabetes vergroten?
“Nee, we weten eigenlijk vrij zeker dat zoetstoffen nauwelijks effect hebben op bloedsuiker en insuline. Het enige wat gebeurt, is dat je lichaam al een klein beetje insuline kan aanmaken zodra je iets zoets proeft, of dat nou suiker of een zoetstof is. Dat noemen we de cefalische fase. Maar dat effect is veel kleiner dan bij echte suiker of koolhydraten. Het is dus onwaarschijnlijk dat zoetstoffen het risico op diabetes type 2 vergroten.”
In de video raad je intermittent fasting af aan mensen met eetproblemen. Waarom is dat zo?
“Er is wat voorzichtig observationeel bewijs dat intermittent fasting samenhangt met eetstoornissen. In de praktijk zie je ook dat sterk restrictief eten bij gevoelige mensen kan doorslaan in bijvoorbeeld overeten of eetbuien. Daarom kan zo’n eetpatroon juist riskant zijn voor mensen met (een aanleg voor) eetstoornissen.”
Je zegt dat de Schijf van Vijf een goede richtlijn is voor gezonde voeding. In de reacties waren mensen kritisch: moet de Schijf van Vijf zich alleen richten op gezondheid, zonder duurzaamheid mee te nemen?
“Dat is uiteindelijk ook een kwestie van waarden. Er wordt vaak gedacht dat duurzaamheid nu pas is toegevoegd, maar dat klopt niet: het zat er altijd al deels in, alleen wordt er nu meer nadruk op gelegd, bijvoorbeeld bij eiwitbronnen. Dat gaat niet ten koste van gezondheid, maar kijkt ook naar wat duurzamer kan binnen gezonde keuzes. Mijn mening is dat een gezonde planeet uiteindelijk ook nodig is om zelf gezond te kunnen zijn. Als je een hele bevolking adviseert, vind ik het logisch om beide mee te nemen. Uiteindelijk is het wel aan mensen zelf om te bepalen hoe ze dat wegen.”
Waarom verspreidt misinformatie over voeding zich zo snel en hoe kun je betrouwbare informatie herkennen?
“Dat heeft met meerdere dingen te maken, maar een grote rol speelt confirmation bias: de neiging om vooral informatie te geloven die past bij wat je al denkt. Daarnaast raakt voeding aan hoe je in het leven staat. Hoe je kijkt naar overheid, bedrijven of gezondheid beïnvloedt vaak ook welke voedingsinformatie je gelooft. Daardoor ontstaan snel bubbels waarin mensen vooral informatie aannemen van mensen waar ze het vaak al mee eens zijn op andere onderwerpen.”
Mijn advies is daarom vrij simpel: wees kritisch met social media als bron van voedingsadvies. Vertrouw liever op goed onderbouwde richtlijnen van officiële gezondheidsinstanties, omdat die gebaseerd zijn op het beste beschikbare wetenschappelijke bewijs. En heb je hulp nodig om te ontdekken wat past bij jouw lichaam en behoeften? Schakel dan een professional in, zoals een diëtist of leefstijlcoach.”
