DNA-onderzoek laat zien dat mensen die samen begraven liggen in een middeleeuws vikingsgraf vaak geen naaste familie van elkaar zijn.
Het lijkt zo’n logische gedachte: als mensen samen in een graf liggen horen ze waarschijnlijk bij dezelfde familie, zeker als het om de resten van een volwassene en een kind gaat. Een nieuw onderzoek van Stockholm University laat nu zien dat die aanname vaak niet klopt. De onderzoekers analyseerden het DNA van 142 mensen uit de middeleeuwen. Onder hen waren meer dan zestig kinderen en jongeren. De resultaten verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances.
Zweedse begraafplaatsen
De resten kwamen van drie Zweedse begraafplaatsen: Sigtuna bij Stockholm, Västerhus in Jämtland en Fjälkinge in Skåne. Door het DNA van de overledenen met elkaar te vergelijken konden de onderzoekers nagaan wie biologisch aan elkaar verwant was. Daaruit bleek dat naaste familieleden maar zelden samen in één graf lagen. Dat gold zelfs voor begraafplaatsen waar in het algemeen veel familiebanden tussen de begraven mensen werden gevonden.
“Vaak nemen we aan dat volwassenen en kinderen die in hetzelfde graf liggen ouders en kinderen waren,” zegt hoofdonderzoeker Maja Krzewińska van Stockholm University. “In de meeste gevallen was dat niet wat we vonden.” Het onderzoek laat daarmee zien dat andere banden minstens zo belangrijk konden zijn bij de keuze om mensen samen te begraven. Het kan bijvoorbeeld zijn gegaan om hun plek in de gemeenschap of om religieuze regels. De onderzoekers konden echter niet altijd bepalen welke band daarbij doorslaggevend was.
Samen begraven
Archeologen discussiëren al lange tijd over de precieze reden waarom mensen samen werden begraven en welke betekenis er achter schuilt. Zonder DNA is het echter moeilijk om vast te stellen welke relatie de overledenen tijdens hun leven hadden. Hun leeftijd, grafgiften en positie in het graf geven wat dat betreft wel aanwijzingen, maar geen zekerheid. Onderzoeker Anna Kjellström zegt: “Oud DNA geeft ons eindelijk het hulpmiddel waarmee we verklaringen direct kunnen testen.”
Het DNA gaf de onderzoekers ook meer informatie over kinderen begraven werden. Bij heel jonge kinderen is het vaak niet mogelijk om op basis van het skelet te bepalen of het om een jongen of een meisje ging. Met DNA kan dat wel. Daardoor konden de onderzoekers bekijken of kinderen op dezelfde manier werden begraven als volwassenen.
Dat bleek vaak het geval te zijn. Op de begraafplaats van Västerhus lagen (volwassen) mannen en vrouwen meestal aan verschillende kanten van het kerkhof. Jongens en meisjes bleken hetzelfde patroon te volgen. “Kinderen werden niet als een aparte groep behandeld,” zegt hoogleraar Anders Götherström. “Na hun dood lijken voor hen dezelfde sociale en religieuze regels te hebben gegolden als voor volwassen mannen en vrouwen.”
Bedevaart
Het team vond ook een duidelijk voorbeeld van hoe verspreid een familie over een begraafplaats kan liggen. Het gaat om de familie van een jonge vrouw uit Västerhus die de onderzoekers ‘Lady 56’ noemen. Via haar DNA konden zij haar koppelen aan haar ouders, haar broer en twee dochters. Zij lagen niet allemaal in hetzelfde graf, maar allemaal op verschillende plekken op het kerkhof.
In het graf van ‘Lady 56’ lag bovendien een jakobsmantel. Zo’n schelp staat symbool voor een gemaakte bedevaart naar Santiago de Compostela, in het noordwesten van Spanje. De vondst maakt het aannemelijk dat zij deze lange reis door Europa heeft gemaakt en daarna naar Jämtland terugkeerde. ‘Lady 56’ stierf voordat zij dertig jaar oud werd.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Mysterieuze begraafplaats op de poolcirkel in Finland is mogelijk grootste ooit uit de Steentijd in het Noorden en Oudste begraafplaats ter wereld is niet door mensen gemaakt: zet dit ons beeld van de evolutie op zijn kop? . Of lees dit artikel: Op begraafplaats ontdekt enzym kan in 24 uur tijd een plastic verpakking afbreken .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
