De herfst kan prachtig zijn. Bomen kleuren van groen naar een heel palet aan kleuren tussen groen en bruin. Of natuurlijk van anders gekleurde bladeren naar geel en zelfs rood. Maar waarom gebeurt dat eigenlijk? Diederik vertelt er in deze short alles over:
Hoe ‘weet’ een boom dat het herfst wordt?
Voordat we kijken naar het wáárom, kijken we eerst naar de biologische klok van de boom. Want herfstkleuren zie je doorgaans alleen in de herfst. Hoe komt een boom erachter dat het tijd is om van kleur te veranderen? Een boom heeft letterlijk een soort lichtsensor in zich. En nee, niet van het type dat automatisch het licht aanzet zodra je langsloopt, dat zou wel heel vooruitstrevend zijn. Het zijn eiwitten die van vorm veranderen als ze bepaalde kleuren licht opvangen. En aan de hand van die vorm ‘weet’ de boom: het groeiseizoen is voorbij.
Maar waarom is dat zo belangrijk? Wie vroeger goed heeft opgelet bij de biologielessen, komt het woord ‘fotosynthese’ waarschijnlijk wel bekend voor. Dit is een belangrijke energiebron voor de boom, die werkt op zonlicht. Maar dat zonlicht is er vanaf de herfst veel minder. Niet alleen minder energie voor de boom dus, maar de dalende temperaturen zorgen ook nog eens dat ‘de fabriek’ zelf minder hard werkt.
Winterslaap
De bladeren van de boom worden dus een blok aan het been. Daarom gaat de boom een ‘najaarsschoonmaak’ houden: de bladeren moeten eraf. Het eerste wat de boom doet is het bladgroen – chlorofyl – afbreken. Dat is ‘het zonnepaneel’ van de boom, het maakt elektriciteit van licht. Maar als het chlorofyl losraakt en nog wél licht kan vangen, blijft het elektriciteit maken. Een beetje vergelijkbaar met een zonnepaneel wat niet is aangesloten: het kan kortsluiting geven.
En als chlorofyl dan ook nog eens in aanraking komt met zuurstof kan die vrije radicalen aan gaan maken. Die zijn, zoals je je misschien wel kan voorstellen, slecht voor het blad. Daarom hebben we als mensen ook antioxidanten nodig. Bovendien zitten er nog veel voedingsstoffen ‘verpakt’ in het chlorofyl die de boom het volgende jaar weer nodig heeft. Wat daarna zichtbaar wordt zijn pigmenten die al in het blad zaten: gele en oranje carotenoïden. Soms worden er ook nieuwe pigmenten gevormd die rood kleuren. Die herfstkleuren zijn dus het resultaat van de ‘najaarsschoonmaak’.
