Afvallen is goed voor je gezondheid, dat weten we al lang. Minder kilo’s vet om je middel en vooral rond je organen verkleint de kans op diabetes type 2, hart- en vaataandoeningen en andere welvaartsziekten. Maar wat gebeurt er eigenlijk op celniveau in je vetweefsel als je gewicht verliest?
Blijft dat ‘ongezonde’ vet, dat jarenlang ontstoken was door overgewicht, beschadigd of kan het zich herstellen? Een nieuwe studie uit Denemarken geeft een verrassend optimistisch antwoord: vetweefsel is in staat om zichzelf grotendeels te resetten.
Geheugenfunctie
Onderzoekers van de University of Southern Denmark tonen deze week in het vakblad Nature Metabolism aan dat vetweefsel na fors gewichtsverlies weer sterk gaat lijken op dat van slanke mensen. Lang dachten we dat vetweefsel zo’n harde klap krijgt door de vermeende geheugenfunctie van obesitas dat het permanent ontregeld blijft, maar dat lijkt dus enorm mee te vallen.
Bij obesitas raakt vetweefsel vaak ontstoken. Immuuncellen stapelen zich op, de doorbloeding verslechtert en de cellen reageren minder goed op insuline. Dat heeft gevolgen voor het hele lichaam: de kans op diabetes en hartproblemen neemt bijvoorbeeld flink toe. Dat afvallen deze risico’s verlaagt, is wel bekend. Maar of het vetweefsel zelf ook weer gezond wordt, was tot nu toe onduidelijk. “De grote vraag was: houdt vetweefsel een soort litteken over aan obesitas en kunnen er zelfs nadat iemand veel is afgevallen nog gezondheidsrisico’s uit voortvloeien?” zegt hoofdonderzoeker Anne Loft.
Drie meetmomenten
De onderzoekers analyseerden het vetweefsel van mensen met ernstige obesitas op drie momenten: toen de patiënten hun eerste afspraak hadden in het ziekenhuis om over hun maagverkleining te praten, vlak voor de operatie, na een gewichtsverlies van 5 à 10 procent door te bewegen en diëten en twee jaar na de operatie, toen de deelnemers 20 tot 45 procent van hun gewicht kwijtgeraakt waren.
Het team bracht met geavanceerde technieken de vetcellen en andere lichaamscellen in kaart en analyseerde nauwkeurig welke genen op de drie meetmomenten actief waren. “De veranderingen na twee jaar waren echt spectaculair”, vertelt Loft. “Het aantal immuuncellen was sterk afgenomen. Sommige typen zaten zelfs weer op het niveau dat je bij slanke mensen ziet.” Dat is belangrijk, benadrukt ze, omdat deze immuuncellen ontstekingen veroorzaken en de insulinegevoeligheid van vetweefsel verminderen. “Als die lokale insulineresistentie verdwijnt, profiteert het hele lichaam daarvan.”
Meer bloedvaten, verbeterde functies
En het bleef niet alleen bij lagere ontstekingswaarden. De onderzoekers zagen nog een positief effect door de microscoop: het aantal bloedvatcellen in het vetweefsel nam significant toe. En dat betekent een betere aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen. Ook de genactiviteit in vrijwel alle celtypen normaliseerde en leek als twee druppels water op die van gezond, slank vetweefsel. Kortom: na fors gewichtsverlies is het vetweefsel niet alleen gekrompen, maar ook gezonder geworden.
Na het relatief bescheiden gewichtsverlies van 5 tot 10 procent kon het team nog geen afname van ontsteking ontdekken. En toch weten artsen dat zelfs zo’n kleine daling de insulinegevoeligheid van het lichaam verbetert. Hoe is dat mogelijk? Volgens hoogleraar Susanne Mandrup is de verklaring te vinden in een ander mechanisme. “We zagen een toename van een specifiek type voorlopercellen van vetcellen, samen met een verhoogde genactiviteit die de aanmaak van nieuwe vetcellen stimuleert”, legt ze uit. “Dat wijst erop dat zelfs bescheiden gewichtsverlies kan zorgen voor nieuwe, gezondere vetcellen, die beter omgaan met vetopslag en insuline.”
Geen blijvend ‘obesitasgeheugen’
De belangrijkste conclusie uit de studie is dat vetweefsel een stuk veerkrachtiger blijkt dan gedacht. “Na groot gewichtsverlies lijkt het vetweefsel grotendeels op dat van slanke mensen”, zegt Mandrup. “Dat suggereert dat het geheugen van obesitas niet zo permanent is als we lang aannamen.” En dat is geweldig nieuws voor iedereen die worstelt met overgewicht en nog net wat meer motivatie zoekt om af te vallen en aan zijn gezondheid te werken.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Ongezond eten vergroot echt de kans op leverkanker: er gebeurt iets vreemds in levercellen na een vette hap en In de winter kom je extra veel aan van vet eten. Dit is de reden. Of lees dit artikel: Hoge bloeddruk en obesitas verhogen kans op darmkanker fors.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
