Diep in de ijskoude wateren rond de Zuidpool voltrekt zich een ramp in slow motion. Smeltende gletsjers, zwaardere regenbuien en steeds extremer weer zorgen ervoor dat het zeewater langs de Antarctische kust zoeter wordt. En dat blijft niet zonder gevolgen.
Voor de piepkleine bewoners, die zich miljoenen jaren lang hebben aangepast aan het zoutgehalte van de oceaan, is dat levensgevaarlijk. Wetenschappers luiden de noodklok: als de verzoeting van het kustwater doorzet, staat het hele ecosysteem op het spel.
De meeste kleine diertjes rond Antarctica hebben in de loop van de evolutie een prachtig evenwicht ontwikkeld met de buitenwereld: hun lichaamsvloeistoffen hebben vrijwel dezelfde chemische samenstelling als het omringende zeewater. Dat werkt prima, zolang het zoutgehalte van de oceaan stabiel blijft. Maar door de opwarming van de Aarde smelten gletsjers in recordtempo en komt extreme regenval steeds vaker voor. Het gevolg is dat het zoutgehalte van het water daalt. Onderzoekers noemen dit fenomeen verzoeting.
Een nieuwe studie van de University of Plymouth laat nu zien hoe groot de gevolgen hiervan zijn voor het leven in de ondiepe kustwateren van Antarctica. De aanhoudende verzoeting vormt een serieuze bedreiging voor talloze ongewervelde zeedieren in de regio.
Veertig jaar onderzoek
Aan het roer van het onderzoek staat professor John Spicer, hoogleraar mariene zoölogie aan de University of Plymouth. Hij bestudeert al bijna veertig jaar wat klimaatverandering doet met zeedieren en zag de gevolgen van verzoeting met eigen ogen. “Ik werkte in 2017 op het Rothera-onderzoeksstation op het Antarctisch Schiereiland, toen zich daar een extreme verzoeting voordeed”, vertelt Spicer. “Ik was benieuwd wat dat zou doen met een van de grootste vlokreeftjes uit de regio. Wat bleek: zelfs een piepkleine verdunning van het water is al genoeg om de dieren hun zouten te laten verliezen. Ze nemen water op en hun kieuwen raken beschadigd.”
Het probleem speelt niet alleen in de zeeën rondom Antarctica. “De hele planeet heeft met dit fenomeen te maken. Antarctica en zijn dieren zijn niet alleen prachtig om te zien, maar ook essentieel voor een goed functionerend milieu wereldwijd. Schade aan de Zuidpool is slecht voor ons allemaal. Het hoeft maar een klein beetje zoeter te worden voordat de gezondheid van talloze ongewervelde soorten ernstig aangetast wordt.”
Leestip: “Ik kan niet langer meewerken aan deze klucht”: waarom Antarctica-gidsen hun droombaan opgeven
Kanarie in de kolenmijn
Het onderzoek draait allemaal om de reuzenvlokreeft, een dier dat in grote aantallen voorkomt in de Antarctische wateren en verwant is aan de strandvlooien die op onze eigen stranden rondspringen. Het team verzamelde exemplaren in Ryder Bay op het Antarctisch Schiereiland en onderwierp ze in naam der wetenschap aan een gesimuleerde verzoeting. Daarbij keken ze hoe de lichaamsvloeistoffen en organen van de arme diertjes reageerden. De vlokreeftjes slaagden er weliswaar in om enkele cruciale voedingsstoffen, zoals het mineraal calcium, nog redelijk op peil te houden. Maar hun vermogen om de totale zoutbalans van het lichaam te reguleren schoot ernstig tekort.
En daaruit volgde een vicieuze cirkel: de dieren verliezen zout, nemen water op en lopen schade aan hun kieuwen op. Dit is waarschijnlijk de reden dat veel ondiep levende vlokreeftjes doodgingen tijdens de verzoeting van 2017, maar ook bij vergelijkbare gebeurtenissen ervoor en erna.
Zeebodem kan drastisch veranderen
Onderzoeker Simon Morley, ecofysioloog bij de British Antarctic Survey, waarschuwt dat we nog maar aan het begin staan van dit proces. “Naarmate de klimaatverandering doorzet, veranderen leefgebieden tot voorbij de grens van wat de dieren die er wonen, kunnen verdragen. Rond Antarctica is het smelten van het ijs het duidelijkste signaal van klimaatverandering. Dit pompt enorme hoeveelheden zoet water de oceaan in.”
“Deze daling van het zoutgehalte gaat flinke gevolgen hebben en de gemeenschappen op de zeebodem compleet op zijn kop zetten”, besluit Morley. “Onze studie levert cruciaal bewijs voor wat er in de toekomst met verschillende soorten gaat gebeuren, als we niet op tijd ingrijpen.”
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
