We kennen het allemaal: je begint aan één aflevering van je favoriete serie en voor je het weet is het drie uur later. Maar wanneer wordt dat gezellige bingewatchen eigenlijk een probleem? Scientias.nl sprak erover met onderzoeker Xiaofan Yue, die een studie publiceerde over de link tussen eenzaamheid en bingewatchen.
Wanneer is iemand eigenlijk ‘verslaafd’ aan series kijken? Volgens Yue draait het niet per se om het aantal afleveringen. Het gaat erom of iemand de controle verliest en of het kijkgedrag het dagelijks leven begint te verstoren. Iemand kan dus veel series kijken zonder dat dit problematisch wordt, zolang werk, sociale relaties en andere verplichtingen er niet onder lijden.
Om problematisch kijkgedrag te onderscheiden van onschuldig bingewatchen, keken de onderzoekers naar zes signalen die ook bij andere verslavingen voorkomen. Het gaat om het gevoel de controle kwijt te zijn, voortdurend aan kijken denken, steeds meer afleveringen nodig hebben voor hetzelfde effect, onrust of irritatie wanneer kijken niet kan, terugvallen na pogingen om te minderen en negatieve gevolgen zoals conflicten met anderen of het verwaarlozen van werk.
61 procent was ‘verslaafd’, maar dat is misleidend
Een opvallend resultaat uit het onderzoek is dat 61 procent van de 551 deelnemers voldeed aan de hierboven genoemde verslavingscriteria. Dat klinkt alsof bingewatchverslaving extreem vaak voorkomt, maar volgens Yue is die conclusie onterecht.
“Dat cijfer mag niet worden geïnterpreteerd als prevalentie in de algemene bevolking. Onze steekproef was vooraf gescreend en bestond uitsluitend uit regelmatige bingewatchers, bijvoorbeeld minstens ongeveer 3,5 uur aaneengesloten en meer dan vier afleveringen in één sessie in de afgelopen week. Met andere woorden: we hebben bewust een groep met hoge betrokkenheid geselecteerd.” Het hoge percentage zegt daarom vooral iets over deze specifieke groep, en niet over hoe vaak bingewatchverslaving voorkomt in de algemene bevolking.
Eenzaamheid als risicofactor
De kern van het onderzoek zit niet in dat percentage, maar in het verschil tussen problematische en niet-problematische kijkers. Mensen die voldeden aan de verslavingscriteria bleken gemiddeld eenzamer dan degenen die wel veel series keken, maar geen tekenen van verslaving vertoonden.
Bij die laatste groep speelde eenzaamheid nauwelijks een rol. Zij keken vooral uit ontspanning, plezier of om even op te gaan in een verhaal, zegt Yue. Pas wanneer bingewatchen kenmerken van verslaving krijgt, lijkt eenzaamheid belangrijk te worden.
De kip of het ei?
De studie kan niet vaststellen wat er eerst komt: de eenzaamheid of het problematische kijkgedrag. Het onderzoek is namelijk gebaseerd op een momentopname, waardoor oorzaak en gevolg niet uit elkaar te trekken zijn.
Volgens Yue zijn beide richtingen goed denkbaar. Aan de ene kant kan eenzaamheid mensen gevoeliger maken om series te gebruiken als manier om met negatieve gevoelens om te gaan. Aan de andere kant kan overdreven bingewatchen leiden tot meer eenzaamheid, bijvoorbeeld doordat het sociale activiteiten verdringt of spanningen veroorzaakt in relaties.
Wanneer escapisme problematisch wordt
Veel mensen kijken series om even te ontsnappen aan de dagelijkse stress. Dat is niet per se erg, zegt Yue. “Escapisme en emotionele versterking zijn niet per definitie ongezond. De wens om te ontspannen, zich tijdelijk af te leiden of de stemming te verbeteren kan op korte termijn een normale en zelfs adaptieve reactie op stress zijn.”
Het verschil zit volgens Yue in de onderliggende motivatie. Onderzoek naar alcoholgebruik laat een vergelijkbaar patroon zien: wie drinkt voor plezier of gezelligheid loopt minder risico op problemen dan wie alcohol gebruikt om negatieve gevoelens te onderdrukken. Op dezelfde manier wordt bingewatchen problematischer wanneer het vooral dient om eenzaamheid, somberheid of stress te vermijden, en niet meer om ontspanning of vermaak.
Geldt dit ook voor sociale media?
De studie richtte zich specifiek op tv-series, maar gelden dezelfde patronen voor korte video’s op bijvoorbeeld TikTok of YouTube? Yue wil dit in de toekomst onderzoeken.
“Platforms voor korte video’s verschillen sterk in structuur en consumptiedynamiek, wat invloed kan hebben op hoe ‘binge’-gedrag en verslavingsachtige symptomen zich manifesteren. Kijkers van korte video’s kunnen bijvoorbeeld makkelijker worden afgeleid door continu ververste, algoritmisch aanbevolen feeds. Of dezelfde patronen generaliseerbaar zijn naar deze platforms blijft daarom een open vraag.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bingewatchers zijn vaker eenzaam en depressief en Het is nu bewezen: binge-watchen is niet zo best voor je nachtrust. Of lees dit artikel: Dry January is heus gezond, maar er is een veel beter alternatief.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
