Wie bereid is om zijn ouders in huis te nemen als ze oud worden, klinkt misschien niet als iemand die een vreemde zonder pardon opzij duwt in de metro. Toch kan dit prima samengaan. Het is een raadsel waar psychologen zich al dertig jaar over buigen en het zegt wat over de verschillen tussen culturen.
Bij de indeling van culturen staat de mate van collectivisme meestal centraal: vinden mensen de groep belangrijker dan het individu of andersom? Dat begrip blijkt echter verrassend lastig te meten. Enquêtes die daarvoor al decennialang worden gebruikt, leveren tegenstrijdige en soms merkwaardige resultaten op. Zo worden westerse landen als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk herhaaldelijk als meer onderling afhankelijk bestempeld dan Oost-Aziatische landen zoals Japan.
Een nieuwe studie kiest daarom voor een andere benadering. Er is gekeken naar de verantwoordelijkheden die mensen voelen binnen hechte relaties. En op dat vlak blijken oosterse en westerse culturen betrouwbaarder van elkaar te onderscheiden. De wetenschappers noemen het responsibilisme of verantwoordelijkheidsdenken.
Hoofdauteur Thomas Talhelm van Arizona State University: “Dit werk over responsibilisme kan inzicht bieden aan mensen die tussen twee culturen leven, zoals kinderen van immigranten die thuis en op school met tegenstrijdige verwachtingen omgaan, leraren die hun onderwijs aanpassen aan leerlingen met verschillende waarden of artsen die mensen moeten helpen beslissingen te nemen voor zieke familieleden.”
Het hangt ervan af wie je tegenover je hebt
Het idee ontstond mede uit Talhelms eigen ervaringen tijdens de zeven jaar dat hij in China woonde. In Beijing maakte hij mee hoe mensen elkaar verdrongen in de metro. En wanneer hij voorbijgangers op straat toelachte, kreeg hij soms wantrouwige blikken terug. Dat leek moeilijk te rijmen met het idee dat China een collectivistische cultuur heeft. Tot één overeenkomst opviel: al deze interacties vonden plaats tussen mensen die geen hechte relatie met elkaar hadden.
Om dat verder te onderzoeken, werden nieuwe enquêtevragen opgesteld over de verantwoordelijkheden die horen bij nauwe banden. De situaties waren heel concreet. Denk aan ouder wordende ouders thuis laten wonen of op een feestje onbekenden aanspreken om nieuwe vrienden te maken. Daarbij werd steeds aangegeven om wie het ging, bijvoorbeeld een ouder, collega of vreemde, en wat er precies gebeurde. Andere vragen draaiden om gevoelens tegenover mensen die dichtbij iemand staan of deel uitmaken van een grotere groep.
De enquête werd vertaald in 45 talen en voorgelegd aan 12.247 mensen uit honderd verschillende culturen. De onderzochte landen vertegenwoordigen samen 90 procent van de wereldbevolking. De aanpak wist Oost-Aziatische en Westerse culturen betrouwbaar van elkaar te onderscheiden, iets waarmee eerdere methoden moeite hadden. Landen in Afrika, het Midden-Oosten en Azië scoorden hoger op verantwoordelijkheidsdenken dan Noord-Amerika, Europa en Australië. “Individualisme versus collectivisme verklaart verschillen tussen continenten, landen en zelfs groepen binnen landen”, zegt Talhelm.
Leestip: Hoe we samenwerken is niet overal hetzelfde: de cultuur bepaalt wat ‘eerlijk’ is
Zelfs parkeerbonnen passen in het patroon
Responsibilisme bleek samen te hangen met uiteenlopende maatschappelijke kenmerken. Landen met hoge scores, dus meer collectivistische culturen, hadden lagere democratiecijfers, meer corruptie binnen de overheid, minder beleid ten gunste van immigranten en minder patenten en verkopen van creatieve goederen. Tegelijkertijd telden ze per hoofd van de bevolking minder sterfgevallen door corona en was er minder drugsmisbruik.
Ook op individueel niveau waren verbanden zichtbaar. Hogere scores hingen samen met vaker samenwonen met ouders en een grotere bereidheid om in de rechtbank voor een goede vriend te liegen. Lagere scores, kenmerkend voor individualistische culturen, gingen samen met een grotere kans om een gevonden portemonnee terug te brengen.
Zelfs parkeerbonnen van VN-diplomaten bleken in het patroon te passen. Door de diplomatieke onschendbaarheid hoeven zij die boetes niet te betalen. Toch varieerde het aantal van nul tot 246 per diplomaat in vier jaar. Wie fout parkeert, ontneemt waarschijnlijk een onbekende een parkeerplek. De diplomaten met de meeste parkeerbonnen kwamen uit landen met hoge responsibilismescores.
En daarmee krijgt het oorspronkelijke raadsel een antwoord: hoe iemand met ouders, familie en vrienden omgaat, hoeft weinig te zeggen over zijn gedrag tegenover een vreemde in de metro. Voor het begrijpen van culturele verschillen blijkt het dus belangrijk om te kijken om wie iemand geeft en welke verantwoordelijkheid daarbij hoort.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
