Zondagavond vond de eerste editie van de Enhanced Games plaats. Dat is een omstreden sportcompetitie waarin doping is toegestaan. De centrale boodschap van de organisatie is dat het onder medisch toezicht allemaal veilig kan. Maar klopt dat wel? En hoe veilig zijn conventionele competities überhaupt?
Tijdens de Enhanced Games zwom de Griek Kristian Gkolomeev de 50 meter vrije slag in 20,81 seconden, 0,07 seconden onder het officiële wereldrecord van Cameron McEvoy. Officieel telt zijn tijd echter niet: niet alleen droeg hij een sinds 2010 verboden polyurethaan zwempak, ook gebruikte hij doping.
Op de Enhanced Games mag dat namelijk. Atleten kunnen er vrij gebruikmaken van testosteron en daarvan afgeleide anabole steroïden, groeihormonen, EPO en andere prestatiebevorderende middelen. De enige voorwaarde is dat het gaat om middelen die zijn goedgekeurd door de Amerikaanse gezondheidswaakhond FDA. Drugs als cocaïne, heroïne en methamfetamine zijn dus uitgesloten.
Wat doen deze middelen?
Testosteron en andere anabolen stimuleren de eiwitsynthese en versnellen het herstel van atleten na een inspanning. In de krachtsportwereld zijn doseringen van 500 tot ruim 1000 milligram per week gangbaar. Ze worden vrijwel altijd gecombineerd met andere anabolen. Die laatste zijn van testosteron afgeleid en hebben uiteenlopende effecten: sommige stimuleren de spieraanmaak, andere verhogen het aantal rode bloedcellen of de collageenaanmaak.
EPO verhoogt het zuurstoftransport en kan de VO2max (het maximale zuurstofopnamevermogen) van duuratleten met enkele procenten opkrikken. Het is het middel dat de wielersport in de jaren negentig fundamenteel heeft veranderd.
Groeihormoon en IGF-1 verschuiven de spier-vetbalans en versnellen het herstel van bindweefsel. Stimulerende middelen verhogen ten slotte de alertheid en de pijntolerantie, wat vooral relevant is voor explosieve disciplines zoals gewichtheffen.
Al deze middelen hebben bijwerkingen. Sommige zijn gewoon een beetje hinderlijk, andere kunnen levensbedreigend zijn. Anabolen veroorzaken in milde vorm acne, haaruitval en stemmingswisselingen. Bij langdurig en hooggedoseerd gebruik kan de hartspier verdikken en is er onder meer een verhoogd risico op plotse hartdood en blijvende onvruchtbaarheid. EPO veroorzaakt eerst een verhoogde bloeddruk en hoofdpijn maar maakt het bloed bij overdosering zo stroperig dat tromboses en beroertes op de loer liggen. Groeihormoon veroorzaakt aanvankelijk vochtretentie en gewrichtspijn, maar kan op de lange duur leiden tot onder meer insulineresistentie en acromegalie-achtige groei van de botten. Stimulerende middelen geven slaapproblemen en hartkloppingen en kunnen bij hoge doseringen ritmestoornissen uitlokken. Ze zijn bovendien verslavend.
De belofte van veiligheid
Volgens de Enhanced Games zijn het niet de middelen die het probleem zijn, maar enkel het clandestiene gebruik ervan. Deelnemende atleten worden continu opgevolgd door artsen. Wijkt er iets af, dan wordt er bijgestuurd. Op papier klinkt dat als een upgrade tegenover de manier waarop doping vandaag wordt gebruikt: stiekem en zonder controle.
“Dat is hetzelfde als wanneer ik als arts zou zeggen: zolang ik toekijk terwijl jij rookt, kan ik roken veilig voor je maken”, reageerde de Amerikaanse sportcardioloog Aaron Baggish recent in de media. Het probleem zit vooral in het verschil tussen therapeutisch en prestatieverbeterend doseren. Vrijwel alles wat we weten over de veiligheid van testosteron of groeihormoon komt uit studies met patiënten die een tekort hebben. Die doseringen brengen hormonen terug naar normale waarden. Atleten die doping nemen, gaan daar fors over heen.
Leestip: De testosteronmythe: mannen nemen helemaal niet meer risico door dit hormoon
De paradox
Juist omdat dopinggebruik decennialang verboden is, hebben medisch-ethische commissies studies naar prestatiedoseringen nooit goedgekeurd. We weten dus te weinig en dat is geen toeval. De Enhanced Games claimen die kennislacune te vullen door hun eigen atleten te observeren. Maar observationele data van een geselecteerde groep topsporters die onder commerciële druk staan, zijn wetenschappelijk iets fundamenteel anders dan een gecontroleerde studie. Het ethische bezwaar verdwijnt niet doordat het experiment buiten een universiteit plaatsvindt.
En het resultaat van alle risico’s die genomen worden? Gkolomeevs “wereldrecord” werd gezwommen in een polyurethaan zwempak dat in officiële competities sinds 2010 verboden is. Atleten in de andere disciplines kwamen meestal niet eens in de buurt van een wereldrecord. Sprintzwemmer Ben Proud zwom 22,32 op de 50 meter vlinderslag, vijf honderdsten boven het record. Krachtpatser Hafthor Björnsson slaagde er net niet in om 515 kilogram te deadliften, al moet daarbij gezegd dat de strongman-sport waarin hij actief is sowieso niet getest wordt en het binnen die kringen geen geheim is dat doping op topniveau standaard is. De 100 meter sprint werd gewonnen door Fred Kerley, die zelf aangaf zonder middelen mee te doen.
Doen steroïden dan niet zo veel?
De voor de hand liggende conclusie zou zijn: blijkbaar maakt doping maar een klein verschil. Maar dat is niet helemaal waar. Anonieme enquêtes bij atleten op grote toernooien laten net zien dat dopinggebruik in de topsport veel wijdverspreider is dan officiële cijfers doen vermoeden. Onderzoek dat respondenten volledige anonimiteit garandeerde, schatte de dopingprevalentie onder deelnemers aan het WK atletiek 2011 op minstens 30 procent en onder die van de Pan-Arabische Spelen datzelfde jaar op zo’n 45 procent. Bloed- en urinetests van het Wereldantidopingagentschap (WADA) op diezelfde evenementen vonden een dopingprevalentie van 0,5 tot 3,6 procent.
De pakkans is dus zeer klein. Dat komt deels door technische beperkingen: middelen zoals EPO of designersteroïden zijn nauwelijks of niet te detecteren. Daarnaast spelen logistieke beperkingen mee. WADA is voor controles afhankelijk van de medewerking van nationale anti-dopingagentschappen en die werken lang niet overal even soepel mee. Het Russische agentschap is een berucht voorbeeld maar het is zeker niet het enige. Dopingcontroleurs werden er geïntimideerd door gewapende veiligheidsdiensten, honderden tests werden geweigerd of geannuleerd en WADA-inspecteurs hebben jarenlang moeten procederen om überhaupt toegang te krijgen tot het lab in Moskou.
Op dat vlak is de transparantie van de Enhanced Games in zekere zin een verademing: iedereen mag meedoen, ook atleten die geen doping nemen. Het gevaar zit elders. Doping wordt verder genormaliseerd en uit eerder onderzoek blijkt dat social media nu al meer mannen aanzet tot steroïdengebruik. Wat gebeurt er als ook sportcompetities die middelen openlijk gaan promoten? Het antwoord is wellicht al af te lezen aan de webshop van de Enhanced Games: daar verkopen ze, naast supplementen, ook testosteron.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
