Overal ter wereld worden 10.000 jaar oude prairies en savannes omgeploegd om er landbouwgrond van te maken of om gebouwen op te zetten. Laat je zo’n plek daarna lang genoeg met rust, dan lijkt de natuur zich gewoon te herstellen. Maar schijn bedriegt: nieuw onderzoek toont aan dat grasland dat eenmaal is vernietigd, zelfs eeuwen later nog niet terugkeert naar zijn oorspronkelijke staat.
Dat blijkt uit een wereldwijde studie die belangrijk is, omdat grasland veel meer is dan een saaie, boomloze vlakte. Onder het oppervlak zit een uitgebreid wortelstelsel dat wateroverlast tegengaat, erosie voorkomt en een derde van alle landgebonden koolstof op Aarde opslaat. Grasland levert bovendien voedsel voor vee en leefgebied voor bijzondere dieren, zoals de bizons in Noord-Amerika. Het beslaat bijna een kwart van al het land op Aarde en zorgt voor het levensonderhoud van meer dan een miljard mensen wereldwijd.
They paved paradise and put up a parking lot
Denk aan de reusachtige Euraziatische steppe die 8.000 kilometer lang is en zich uitstrekt van Hongarije tot China en Mongolië, maar ook aan de Great Plains in Noord-Amerika en de Afrikaanse savanne. De afgelopen paar eeuwen is een groot deel van deze prachtige natuur omgezet in landbouwgrond, bosplantages of bebouwing. In Brazilië verliest de soortenrijke Cerrado-savanne elke drie maanden een gebied zo groot als de provincie Utrecht. India’s savannes krompen van 40 naar 24 miljoen hectare tussen 1880 en 2010. En van het oorspronkelijke Noord-Amerikaanse grasland is minder dan de helft nog over.
Tegelijk worden wereldwijd miljoenen hectares landbouwgrond verlaten, waardoor er ruimte ontstaat voor nieuw grasland. Eerder onderzoek van hoofdonderzoeker Ashish Nerlekar van de Michigan State University liet al zien dat zulk jong grasland er decennia over doet om de biodiversiteit van oud grasland te evenaren en dat zelfs na eeuwen bepaalde plantensoorten wegblijven.
Trage taaie planten zijn kind van de rekening
Om te achterhalen waarom het herstel zo traag verloopt, analyseerden de onderzoekers gegevens van 742 plantensoorten in grasland op zes continenten. Ze vergeleken nooit omgeploegd grasland met jonger, herstellend land in verschillende groeistadia. Opvallend genoeg maakte de locatie op de wereldkaart nauwelijks verschil. “Onze analyse laat zien dat de verschillen tussen oorspronkelijk en secundair grasland overal ter wereld verrassend consistent zijn”, vertelt onderzoeker Lars Brudvig.
De exacte soortensamenstelling verschilt natuurlijk per continent, maar wereldwijd bleken oud en jong grasland systematisch te verschillen in hoe hun planten groeien. Wanneer eeuwenoud grasland wordt omgeploegd, verdwijnen vooral de langlevende, taaie meerjarige planten met leerachtige bladeren. “Die eigenschappen helpen om stressfactoren het hoofd te bieden, zoals droogte, begrazing of brand”, legt Brudvig uit. Maar diezelfde oorspronkelijke bewoners groeien ook erg langzaam. “En dat maakt dat ze het afleggen tegen de concurrentie in een verwoest grasland dat weer moet opbouwen”, zegt Nerlekar.
Gevecht om zonlicht
In plaats daarvan zien we planten die razendsnel groeien en gulzig hulpbronnen naar zich toe trekken. Taaie, droogtebestendige soorten zoals draadgras ontbraken in het secundaire grasland. Het zijn juist de snel voortplantende eenjarige soorten, zoals witte ganzenvoet, die uitblinken in de strijd om water en voedingsstoffen. Ook groeien de nieuwe planten van nature hoger, waardoor ze beter zijn in het wegkapen van zonlicht bij hun buren.
Als ze zich voortplanten, doet de volgende generatie hetzelfde en zo nemen ze het gebied razendsnel over. En deze verschillen blijken erg hardnekkig: in één geval torenden bepaalde planten in secundair grasland na 300 jaar nog steeds boven hun oorspronkelijke soortgenoten uit.
Actief herstel nodig
De onderzoeksresultaten verklaren waarom veel grasland, eenmaal beschadigd, nooit meer volledig terugkeert. “Onze bevindingen laten duidelijk zien dat secundair grasland echt anders is dan oorspronkelijk grasland”, stelt Brudvig. “Als we willen dat secundair grasland net zo goed functioneert als zijn oeroude voorganger, dan moeten we actief ingrijpen bij graslandherstel. Denk hierbij aan het zaaien van bepaalde zaden en uitplanten van specifieke gewassen.”
“Het beschermen van bestaand, oorspronkelijk grasland is cruciaal. Wat je verliest, krijg je niet snel weer terug”, klinkt het nog.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
