In de VS blijkt dat een verbod op smaakjes ervoor zorgt dat minder jongvolwassenen de e-sigaret oppakken. Maar er zit een addertje onder het gras.
Onderzoekers uit de staat North Carolina hebben tijdens een studie de gegevens van 72.000 Amerikanen die nog nooit hadden gevapet onder de loep genomen. Ze volgden deze mensen van 2017 en 2023. Tijdens deze periode voerden verschillende staten een verbod op smaakjes in. De onderzoekers keken naar het verschil tussen nieuw vapegedrag in deze staten en staten waar je wel nog gewoon smaakjes kan kopen.
Wat blijkt is dat in staten met een smaakjesverbod ruim de helft minder jongvolwassenen (18 tot 24 jaar) begonnen te vapen dan je zou verwachten zonder dat verbod. Het aantal jongeren in deze leeftijdsgroep dat voor het eerst begon te vapen daalde in deze staten van elf procent naar ongeveer vijf procent. Datzelfde effect zagen de onderzoekers echter niet bij tieners (12 tot 17 jaar) en ook niet bij volwassenen van 25 jaar en ouder.
Hoe kan dat? De onderzoekers hebben daar een verklaring voor. Tieners mogen in de VS al geen e-sigaretten kopen. Net als in Nederland en België geldt daar een minimumleeftijd. Bij ons is dat 18, in de VS is het zelfs 21. Een smaakjesverbod in winkels heeft dus geen effect als jongeren hun vapes toch al via vrienden, social media of illegale kanalen bemachtigen.
Ongelijke verdeling
Het positieve effect van het smaakjesverbod was bovendien niet gelijk verdeeld over alle groepen. De daling werd vooral waargenomen bij witte jongvolwassenen, mensen met een hoger inkomen en mensen zonder psychische klachten. Bij jongvolwassenen uit minderheidsgroepen, mensen met een lager inkomen, mensen met mentale problemen en LHBTI+-jongeren was er geen meetbaar effect.
Wat weten we nog niet?
Het onderzoek was gebaseerd op zelfrapportage; deelnemers gaven zelf aan of ze waren gaan vapen. Dat kan leiden tot vertekening, bijvoorbeeld als mensen sociaal wenselijke antwoorden geven. Ook konden de onderzoekers alleen kijken naar vier staten met een smaakjesverbod (Massachusetts, Maryland, New Jersey en New York). Dat maakt het lastig om brede conclusies te trekken.
Tot slot meet het onderzoek alleen of mensen voor een eerste keer beginnen met vapen, niet hoe vaak of hoeveel ze daarna vapen. Iemand die één keer aan een vape trekt en iemand die dagelijks vapet, tellen allebei als ‘nieuwe gebruiker’.
Hoe zit het in Nederland en België?
In Nederland geldt sinds januari 2024 een gelijkaardig verbod. Vapes mogen sindsdien alleen nog naar tabak smaken. Dat lijkt al een effect te hebben. Volgens het CBS daalde het percentage jongvolwassenen (18 tot 25 jaar) dat weleens vapet van 13 procent in 2023 naar 9 procent in 2024. Onderzoek van het RIVM laat zien dat 40 procent van de ondervraagde vapers minder is gaan vapen door het smaakjesverbod en 22 procent helemaal is gestopt.
Maar net als in het Amerikaanse onderzoek lijken tieners een ander verhaal. Uit onderzoek van het Trimbos Instituut blijkt dat in april 2025 zo’n 22 procent van de 15- en 16-jarige scholieren vapete.
In België is de situatie anders. Daar is er (nog) geen verbod op smaakjes in vapes. Wel is België sinds januari 2025 het eerste EU-land dat wegwerpvapes volledig verbiedt. Dat zijn de goedkope exemplaren die je voor vijf tot negen euro in de nachtwinkel kon kopen en die populair waren bij tieners. Volgens de jaarlijkse leerlingenbevraging heeft 28 procent van de Belgische scholieren ooit gevapet.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Zijn jongeren door het verbod op vapes met smaakjes juist meer sigaretten gaan roken? en Depressieve jongeren vapen twee keer zo vaak: teken aan de wand?. Of lees dit artikel: Stoppen met roken? Met een loterij op het werk wordt het makkelijker.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
