Vandaag is de eerste dag van de maand en de eerste dag van de winter. Althans, van de meteorologische, want de astronomische winter begint pas over ongeveer drie weken, op 21 december. Waar komt dat verschil vandaan?
Al sinds jaar en dag kijken we naar boven om de lengte van de seizoenen te bepalen. De oude Romeinen waren de eersten, die met de invoering van de Juliaanse kalender de vier seizoenen officieel indeelden. Deze kalender werd in 45 v.Chr. door Julius Caesar ingesteld om de Romeinse kalender te hervormen en vormt de basis voor de Gregoriaanse kalender, ingevoerd in 1582, die we nu nog steeds gebruiken.
Het begin van elk astronomisch seizoen wordt gekenmerkt door een equinox of door een zonnewende. We hebben het over een equinox wanneer de dag en de nacht overal op aarde zo goed als even lang duren. Dat gebeurt tweemaal per jaar, in het voorjaar en in de herfst, als de zon loodrecht boven de evenaar staat. De equinoxen vinden plaats op of rond 20 maart en op of rond 23 september en luiden daarmee de lente en de herfst in.
Tijdens een zonnewende bereikt de zon, ten opzichte van de aarde, haar meest noordelijke en zuidelijke positie. De zomerzonnewende is op 20 of 21 juni en de winterzonnewende is op 21 of 22 december. Vanwege de uniformiteit start het begin van de seizoenen op kalenders doorgaans op de 21ste maart, juni, september en december en zo wordt het ook nog steeds op school geleerd.
In principe is de astronomische kalender dus niet constant, maar waarom? Een zonnejaar, waar de kalender op gebaseerd is, duurt 365,2422 aarddagen. Daardoor begint de astronomische winter elk jaar op een net iets ander moment. Deze afwijking van ongeveer een kwart van een dag per jaar, leidt eens in de vier jaar tot onze schrikkeldag op 29 februari.
De meteorologische winter
Al in de achttiende eeuw zochten wetenschappers naar een methode die logischer was om weersvoorspellingen mee te maken en de jaargetijden beter te volgen. Zo ontstond het idee van de meteorologische seizoenen.
Dit systeem is een stuk eenvoudiger. Het jaar wordt opgedeeld in vier seizoenen van elk exact drie maanden. In plaats van op de stand van de zon, zijn deze gebaseerd op de gemiddelde temperatuur. De winter valt in de drie koudste maanden, de zomer in de drie warmste. Bij ons op het noordelijk halfrond begint de winter altijd op 1 december en loopt tot en met 28 (of 29) februari. Op het zuidelijk halfrond is dat precies andersom. Daar duurt de meteorologische winter van 1 juni tot en met 31 augustus.
Dankzij dit vaste model kunnen meteorologen makkelijker statistieken vergelijken en goede voorspellingen doen. Als men het heeft over de gemiddelde wintertemperatuur, dan is die berekend aan de hand van deze periode.
We schreven vaker over dit de winter, lees bijvoorbeeld ook De wintertijd staat voor de deur. En als het aan slaapexperts ligt, is dit de laatste keer dat we de klok verzetten en In de winter kom je extra veel aan van vet eten. Dit is de reden.
