In sommige delen van de wereld is een schorpioensteek meer dan alleen een pijnlijke verrassing. Een internationaal onderzoeksteam laat zien hoe je met veldwerk en een slim computerprogramma kunt voorspellen waar de gevaarlijkste schorpioenen het meest waarschijnlijk voorkomen.
De studie richt zich op centraal Marokko, een gebied waar elk jaar veel mensen worden gestoken door schorpioenen. Ondanks dat is de nieuwe methode ook bruikbaar in andere regio’s, zelfs op plekken waar weinig goede lokale soortgegevens van beschikbaar zijn. Het onderzoek is te vinden in Environmental Research Communications.
Onderschat probleem
Elk jaar worden meer dan 2 miljoen mensen gestoken. Meestal blijft het bij pijn en zwelling, maar bij sommige soorten kan het gif leiden tot de dood. Wereldwijd eisen schorpioensteken jaarlijks meer dan 3.000 kinderlevens. Alhoewel het tegengif in veel gevallen bestaat weten artsen in de praktijk vaak niet snel genoeg welke soort iemand heeft gestoken. Zonder die informatie is het lastiger om meteen het juiste tegengif te kiezen.
Onderzoekers van de University of Galway (Ierland) en University Ibn Zohr (Marokko) probeerden daarom een praktische vraag te beantwoorden: kun je vooraf aanwijzen waar gevaarlijke soorten zitten, zodat je preventie en zorg beter kunt organiseren? Het antwoord: ja, zolang je goed kijkt naar de omgeving waarin schorpioenen leven.
Bodemtype blijkt doorslaggevend
Voor het onderzoek combineerde het team veldwerk met ecologische modellen. In het veld zochten de onderzoekers naar schorpioenen op verschillende plekken in Marokko. Dat deden ze onder meer door stenen en schors op te tillen, holen te onderzoeken en ’s nachts met UV-lampen te zoeken (schorpioenen lichten dan vaak op).
Daarnaast gebruikten ze gecontroleerde waarnemingen uit grote biodiversiteitsdatabanken. Met al die gegevens trainden ze een computermodel (MaxEnt) dat kan inschatten waar een soort kan voorkomen op basis van plekken waar hij al eerder is gevonden.
Uit de analyse kwam een opvallend patroon naar voren: voor het grootste deel van de soorten lijkt vooral het bodemtype doorslaggevend. Met andere woorden: het soort grond bepaalt in sterke mate of een schorpioen zich ergens thuis voelt.
Leestip: Robotje ontwikkeld dat schorpioenen kan melken
Voor sommige soorten speelt juist temperatuur een grote rol, bijvoorbeeld hoe warm het gemiddeld is, of hoe sterk de temperatuur door het jaar heen schommelt. Het model laat dus zien dat je met kaarten van bodemtypen en klimaatgegevens al veel kunt zeggen over het risico op schorpioenen in een gebied.
Het is ook belangrijk te noemen dat ‘de schorpioen’ niet bestaat: de ene schorpioensoort is flexibel en komt op veel plekken voor, terwijl andere soorten heel kieskeurig zijn. In het onderzoek komt bijvoorbeeld een soort naar voren als een echte generalist die volgens het model in een groot deel van Marokko zou kunnen leven.
Andere soorten hebben juist een zeer beperkte, bijna ‘eilandachtige’ verspreiding. Dat is goed nieuws voor preventie, want het betekent dat risico’s soms heel lokaal kunnen zijn. Als je weet waar die smalle leefgebieden liggen, kun je gerichter waarschuwen en voorbereiden.
Gerichter actie ondernemen
Professor Michel Dugon, hoofd van het Venom Systems Lab aan de University of Galway en hoofdonderzoeker, zegt: “De resultaten kunnen levens redden. Als je weet waar gevaarlijke schorpioenen waarschijnlijk opduiken kunnen gezondheidsdiensten hun voorlichting en training richten op de plekken met het hoogste risico. Je kan de inzichten toepassen in alle regio’s waar schorpioenen een bedreiging vormen, van Brazilië tot het Midden-Oosten en India.”
Ook teamlid Fouad Salhi is enthousiast. Hij zegt: “Dit onderzoek laat zien hoe gegevens over biodiversiteit kunnen helpen met het beschermen van de volksgezondheid. Door veldwerk te combineren met modellen kunnen we aangeven waar gevaarlijke soorten het meest waarschijnlijk voorkomen. Daarmee willen we echt een verschil maken: betere preventie, betere medische voorbereiding en uiteindelijk minder slachtoffers.”
De onderzoekers hopen dus dat zulke risicokaarten helpen bij het maken van belangrijke keuzes. Denk bijvoorbeeld aan het opzetten van gerichte campagnes in afgelegen dorpen waar de kans op gevaarlijke soorten hoog is. De studie laat ook zien dat er nog veel onbekend is over schorpioenen. Volgens het team is het daarom belangrijk dat artsen, biologen, volksgezondheidsexperts en lokale gemeenschappen in de toekomst meer samenwerken.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Dit is waar spinnen écht vandaan komen, zo blijkt uit nieuw onderzoek en Nieuw onderzoek suggereert dat je achtertuin wemelt van de giftige dieren . Of lees dit artikel: Man dient zichzelf meer dan 800 keer slangengif toe – en helpt wetenschappers nu aan het breedste antigif totnogtoe .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
