Onderzoekers hebben ontdekt dat de koninginnen van twee miersoorten op een verrassende manier een coup kunnen plegen.
Lange tijd dachten biologen dat een binnendringende koningin zelf de oude koningin moest doden om een nest over te nemen. Een nieuw onderzoek uit Japan laat nu een andere strategie zien: sommige mierenkoninginnen weten het ‘volk’ te overtuigen om hun eigen koningin te vermoorden. Het onderzoek is te vinden in Current Biology.
Gemanipuleerd door geur
Het gaat om twee miersoorten uit het geslacht Lasius. De soort Lasius orientalis dringt binnen in de nesten van Lasius flavus. Lasius umbratus kiest kolonies van Lasius japonicus als doelwit. In beide gevallen weet de aanvallende koningin de werkers op een soortgelijke manier te manipuleren: de aanvallende koninginnen besproeien de zittende regent met een vloeistof, waarna de werkers de eigen koningin aanvallen.
Welke vloeistof dat precies is weet het team nog niet. Ze hebben echter al wel een sterk vermoeden dat het om mierenzuur gaat, omdat veel werkers die stof herkennen als een teken van gevaar. Hoofdonderzoeker Keizo Takasuka legt uit: “we denken dat mierenwerkers hun koningin als een bedreiging gaan zien als die onder het mierenzuur zit. Hierdoor worden ze agressief.”
Uit het onderzoek blijkt dat de aanvallende soorten er een andere strategie op nahouden. Bij L. orientalis verloopt het aanvalsplan langzaam en stap voor stap. L. orientalis besproeit de zittende koningin ongeveer vijftien keer in een periode van twintig uur. De werkers raken daardoor steeds meer gealarmeerd waarna ze hun koningin beginnen te bijten. Na vier dagen is de schade zo groot dat de gastkoningin overlijdt. Bij L. umbratus verloopt de coup veel sneller: twee korte sprays zijn genoeg om aan te zetten tot een gewelddadige opstand waarbij de ledematen in het rond vliegen.
Ontdekt door hobbyisten
Takasuka is er duidelijk over: hij was niet de eerste die het speciale gedrag heeft ontdekt. Die eretitel gaat naar de andere teamleden, waaronder de Japanse mierenfan Taku Shimada. Shimada filmde de infiltratie van een L. orientalis filmde voor zijn blog ‘AntRoom’. Takasuka: “de ontdekking werd al in 2021 gedaan door mijn vriend Taku Shimada. Toen ik zijn blogpost jaren later las was ik stomverbaasd. Ik vond het een hele waardevolle vondst die officieel vastgelegd moet worden.”
Het speciale gedrag van de andere invasieve soort, L. umbratus, werd gevonden door het andere teamlid, Yuji Tanaka. Takasuka: “Tanaka is een andere enthousiaste mierenliefhebber. Hij gebruikte Shimada’s methode van observeren en ontdekte zo het gedrag bij een tweede soort.”
In het lab wilden de onderzoekers beter begrijpen hoe de aanvallende koningin het nest kon binnendringen. Takasuka: “een directe infiltratie zou mislukken omdat de indringer meteen herkend zou worden aan haar afwijkende geur.” Dat bracht de onderzoekers op een idee: misschien ‘steelt’ de aanvallende koningin de geur van de mierenkolonie.
Camouflagegeur
Om dat vermoeden te bevestigen lieten ze een invasieve koningin eerst een nacht doorbrengen met enkele werkers van de andere kolonie. Takasuka: “Na één nacht samen had de invasieve koningin al de geur van de andere mierenkolonie te pakken. Die camouflagegeur bleek nodig om langs de eerste verdedigingslinie te komen.” Eenmaal binnen bewoog de invasieve koningin zich langzaam richting de zittende regent.
Het team wijst erop dat de twee agressieve soorten hun bijzondere manier van aanvallen waarschijnlijk los van elkaar hebben weten te ontwikkelen. Takasuka legt uit dat dit een goed voorbeeld is van convergente evolutie, waarbij verschillende soorten los van elkaar dezelfde oplossing ontwikkelen voor een probleem.
Takasuka herkent dit ook bij zijn eigen werk. Hij sluit af: “mijn eigen onderzoek richt zich op hoe sommige wespen het gedrag van spinnen kunnen sturen. In de natuur gebruiken zulke parasieten allerlei bijzondere kunstjes om een andere soort te manipuleren. Deze ontdekking bij mieren lijkt hier weer een fascinerend voorbeeld van te zijn.”
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
