Een nieuw onderzoek laat zien dat stress bij kinderen kan doorwerken in hun gezondheid, gedrag en schoolprestaties. Zelfs nog voordat ze geboren zijn.
Onderzoekers van de University of California, San Francisco (UCSF) namen voor het onderzoek tientallen jaren aan onderzoek onder de loep. Hun conclusie: stress in de kindertijd hangt samen met de ontwikkeling van tal van gezondheidsproblemen, van astma tot aan verschillende mentale kwalen. De resultaten verschenen op 20 januari in Annual Review of Psychology.
Het effect van stress
De studie is een zogeheten review: de onderzoekers verzamelden en vergeleken eerder onderzoek. Ze analyseerden data afkomstig van 153 bronnen die samen 75 jaar aan wetenschap beslaan. Daarmee is het een van de meest uitgebreide overzichten tot nu toe over hoe stress kinderen beïnvloedt voordat ze volwassen zijn.
Wat vooral opvalt: stress raakt vaak niet slechts één aspect van het leven, maar meerdere tegelijkertijd. In het verleden keken onderzoeken vaak naar één mogelijk gevolg van stress per keer. Volgens het team kan daardoor het beeld ontstaan dat stress kinderen vaak maar op één manier raakt.
Dat beeld spreken ze tegen: stress kan tegelijkertijd invloed hebben op mentale gezondheid, lichamelijke gezondheid, ontwikkeling, gedrag, schoolprestaties en sociale vaardigheden. Soms hangt het zelfs samen met een grotere kans om in aanraking te komen met het rechtssysteem.
Leestip: Doorzichtige zebravissen laten zien wat stress met hun afweer doet
De onderzoekers wijzen erop dat dit logisch is als je kijkt naar wat stress in het lichaam doet. Stress zet heel veel verschillende systemen tegelijkertijd ‘aan’. Die systemen zijn niet alleen belangrijk voor het voorkomen van astma of overgewicht, maar ook voor hoe de hersenen zich ontwikkelen en hoe kinderen met emoties omgaan. Op hersenscans zien onderzoekers bijvoorbeeld dat sommige kinderen na het ervaren van heftige stress kleinere hersenen hebben. Dat hangt weer samen met een tragere ontwikkeling, meer gedragsproblemen en slechtere schoolprestaties.
Teamlid Nicki Bush zegt: “Laten we niet wachten tot volwassenen ernstig ziek worden, om daarna pas te vragen of de stress uit hun vroege jeugd misschien een rol heeft gespeeld. We kunnen de impact van stress op kinderen nu al zien. Bij sommige kinderen moeten we meteen ingrijpen om ernstige gevolgen te voorkomen.”
Verschillend reageren
Uit het onderzoek blijkt ook dat kinderen onderling heel verschillend reageren op vergelijkbare stressniveaus. Daarbij lijken de leeftijd en de omgeving het meest doorslaggevend. Zo maakt het veel uit hoeveel steun een kind vanuit huis krijgt en hoe veilig en stabiel een kind zich op school en in de buurt voelt.
Het onderzoek biedt nog een derde inzicht: de gezondheid en het welzijn van de ouders zijn ook belangrijk. Als verzorgers zelf overbelast zijn kan dat een kind nog meer stress geven. Andersom kan een warme band tussen een kind en een ouder juist beschermend werken. Zo’n relatie helpt kinderen om stress beter te verwerken en sneller te herstellen.
Vroeg ingrijpen helpt
Volgens het onderzoek is het daarom heel belangrijk dat hulpverleners er al vroeg bij zijn. Dat verbetert niet alleen de huidige situatie, maar kan ook helpen om gezondheidsproblemen op latere leeftijd te voorkomen. Dat is niet alleen belangrijk voor het kind, maar ook voor de samenleving: uiteindelijk zullen de zorgkosten daardoor zakken en raakt het rechtssysteem minder belast.
Het team wijst afsluitend op de rol van beleid. Soms wordt stress veroorzaakt door omstandigheden die gezinnen niet kunnen veranderen. Denk bijvoorbeeld aan een buurt die steeds onveiliger wordt, of aan een nieuwe wet waardoor gezinnen minder vaak naar de dokter kunnen. In dat geval kunnen aanvullende maatregelen een groot verschil maken, zoals het ontvangen van betaald ouderschapsverlof.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Stress kan je letterlijk kaal maken en wetenschappers weten nu eindelijk waarom en Zo gezond is samen lachen: het vermindert meteen je stressniveau . Of lees dit artikel: Stress tijdens de zwangerschap? Dan kunnen de tandjes van je baby sneller komen .
